هواکره یا اتمسفر: لایه‌ای از گازها که پیرامون کرهٔ زمین را فرا گرفته است
لایه‌های هواکره از نزدیک‌ترین به زمین تا دورترین نقطه
هواکره از پنج لایهٔ اصلی ساخته شده است که هر کدام ویژگی‌های متفاوتی دارند. نزدیک‌ترین لایه به زمین، وَردسپهر نام دارد که همهٔ پدیده‌های آب‌وهوایی مانند باران، برف و باد در آن رخ می‌دهند. این لایه تا ارتفاع حدود ۱۲ کیلومتری از سطح زمین ادامه دارد. لایهٔ بعدی، پوشنسپهر است که تا حدود ۵۰ کیلومتری بالا می‌رود و لایهٔ ازن در آن قرار دارد که از ورود پرتوهای زیان‌بار خورشید جلوگیری می‌کند. لایهٔ میانسپهر از ۵۰ تا ۸۵ کیلومتری را پوشش می‌دهد و در این ارتفاع، شهاب‌سنگ‌ها می‌سوزند. دورسپهر از ۸۵ تا ۶۰۰ کیلومتری امتداد دارد و ایستگاه فضایی بین‌المللی در این لایه گردش می‌کند.این لایه، برونسپهر است که به تدریج به فضای خالی می‌پیوندد و ماهواره‌ها در آن قرار می‌گیرند.
| نام لایه | ارتفاع تقریبی (کیلومتر) | ویژگی مهم |
|---|---|---|
| وَردسپهر | ۰ تا ۱۲ | محل رخداد باران و برف |
| پوشنسپهر | ۱۲ تا ۵۰ | لایهٔ ازن و محافظت از پرتوها |
| میانسپهر | ۵۰ تا ۸۵ | سوزش شهاب‌سنگ‌ها |
| دورسپهر | ۸۵ تا ۶۰۰ | جایگاه ایستگاه فضایی |
| برونسپهر | بیش از ۶۰۰ | گذر به فضای بیرونی |
هواکره در زندگی روزمرهٔ ما
هر روز صبح که از خواب بیدار می‌شوید، اولین کاری که انجام می‌دهید تنفس است. این نفس‌ها از هواکره تأمین می‌شوند. وقتی باد می‌وزد و برگ‌های درختان را تکان می‌دهد، در واقع حرکت هوا را در وردسپهر حس می‌کنید. زمانی که آسمان ابری می‌شود و باران می‌بارد، باز هم وردسپهر در حال کار است. حتی وقتی با دوچرخه به مدرسه می‌روید و باد به صورتتان می‌خورد، با یکی از لایه‌های هواکره در ارتباط هستید. همچنین، هوایی که در اتاق خود تنفس می‌کنید، بخشی از همین پوشش گازی است که زمین را احاطه کرده است. بدون هواکره، نه صدایی به گوش می‌رسید، نه آبی در رودخانه‌ها جاری بود و نه موجود زنده‌ای روی زمین باقی می‌ماند.
سه پرسش چالشی دربارهٔ هواکره
پرسش نخست: چرا در ارتفاعات بالا نفس کشیدن سخت‌تر می‌شود؟
هرچه از سطح زمین بالاتر می‌رویم، هوا رقیق‌تر می‌شود و میزان اکسیژن در هر نفس کاهش می‌یابد. به همین دلیل کوهنوردان در قله‌های بلند احساس خستگی و تنگی نفس می‌کنند. این موضوع به کاهش فشار هوا در لایه‌های بالاتر وردسپهر مربوط می‌شود.
پرسش دوم: چرا آسمان آبی به نظر می‌رسد؟
نور خورشید از رنگ‌های گوناگون تشکیل شده است. وقتی نور از هواکره می‌گذرد، مولکول‌های هوا نور آبی را بیشتر از بقیهٔ رنگ‌ها پراکنده می‌کنند. به همین دلیل چشمان ما آسمان را آبی می‌بینند. هنگام غروب که نور از مسیر طولانی‌تری عبور می‌کند، رنگ‌های قرمز و نارنجی بیشتر دیده می‌شوند.
پرسش سوم: آیا هواکره پایان دارد؟
هواکره به تدریج ناپدید می‌شود و مرز دقیقی با فضای بیرونی ندارد. برونسپهر، آخرین لایه، بسیار نازک است و کمکم به خلأ فضا می‌پیوندد. بنابراین نمی‌توان نقطهٔ مشخصی را پایان هواکره نامید، اما دانشمندان معمولاً ارتفاع ۱۰۰ کیلومتری را مرز هوافضا در نظر می‌گیرند.
هواکره نه تنها منبع تنفس ماست، بلکه از زمین در برابر پرتوهای زیان‌بار خورشید و شهاب‌سنگ‌ها محافظت می‌کند. این پوشش گازی با پنج لایهٔ خود، شرایطی را فراهم می‌آورد که آب به شکل مایع روی زمین باقی بماند و زندگی امکان‌پذیر شود. از باد و باران گرفته تا آبی شدن آسمان، همه و همه نتیجهٔ همین لایه‌های گازی هستند. پس هر بار که به آسمان نگاه می‌کنید، به یاد داشته باشید که این سپر بزرگ و ارزشمند، روزانه از شما مراقبت می‌کند.
