خودارزیابی: آینهٔ توانایی‌های من
نگاه به عقب برای پیشرفت بهتر؛ کشف استعدادها و جای‌های رشد
چکیده: خودارزیابی یعنی خودمان کارها، درس‌ها و نوشته‌هایمان را بررسی کنیم. در این مقاله با ۳ کلیدواژهٔ مهم آشنا می‌شوید: نقاط قوّت، نیازهای بهبود و یادگیری از اشتباهات. خودارزیابی به ما کمک می‌کند بدون ناراحتی، ببینیم چه کارهایی را خوب انجام می‌دهیم و چه جاهایی باید بیشتر تمرین کنیم.
دو قسمت اصلی خودارزیابی: قوّت‌ها و جای‌های رشد
خودارزیابی شبیه این می‌ماند که شما بعد از بازی فوتبال یا بعد از حل کردن یک معما، به خودتان بگویید: «کجای کارم خوب بود؟ کجا می‌توانم بهتر شوم؟» برای دانش‌آموز پایهٔ ششم و هفتم، خودارزیابی دو بخش مهم دارد:
| نقاط قوّت (چیزهایی که در آنها خوبم) | نیازهای بهبود (جاهایی که باید تمرین کنم) |
|---|---|
| انشاهایم را با فکر و برنامه می‌نویسم. | گاهی در دیکته، کلمهٔ «ط» را با «ت» اشتباه می‌نویسم. |
| در ریاضی، مسائل کلامی را خوب می‌فهمم. | در ضرب عددهای دو رقمی هنوز کمی کند هستم. |
| وقتی با دوستانم کار گروهی می‌کنم، نظرم را خوب می‌گویم. | گاهی حوصلهٔ شنیدن نظر دیگران را ندارم. |
یک مثال زنده از زندگی روزمرهٔ خودت
فرض کن معلم علوم از شما خواسته یک گزارش کوتاه دربارهٔ چرخهٔ آب بنویسید. بعد از نوشتن، تو خودت آن را می‌خوانی. می‌بینی که سه تا از مراحل (تبخیر، میعان، بارش) را خوب توضیح داده‌ای. این یک نقطهٔ قوّت است. اما متوجه می‌شوی که اسم «جمع شدن آب در دریاچه‌ها» را فراموش کرده‌ای. این همان نیاز بهبود است. خودارزیابی یعنی بدون قهر کردن با خودت، بنویسی: «دفعهٔ بعد حتماً مرحلهٔ جمع شدن آب را هم می‌نویسم.» یا مثلاً در درس املا، بعد از نوشتن ۱۰ کلمه، خودت چک می‌کنی و می‌بینی سه کلمه را غلط نوشته‌ای. به جای ناراحتی، آن سه کلمه را یک بار دیگر تمرین می‌کنی.
نکته: خودارزیابی به معنی سرزنش خودت نیست. بلکه مثل یک دوست مهربان است که به تو می‌گوید: «این کارت عالی بود، آن یکی را کمی قشنگ‌تر می‌توانستی انجام دهی.»
سه پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ خودارزیابی
پرسش ۱: اگر خودارزیابی کنم و ببینم همهٔ کارهایم ضعیف است، ناراحت نمی‌شوم؟
پاسخ: هیچ کس در همهٔ کارها ضعیف نیست. حتماً چیزی هست که در آن خوبی. شاید در ریاضی ضعیف باشی اما در نقاشی یا ورزش یا دوست‌یابی عالی باشی. خودارزیابی یعنی همهٔ توانایی‌هایت را ببینی، نه فقط نقطه‌های ضعف را.
پاسخ: هیچ کس در همهٔ کارها ضعیف نیست. حتماً چیزی هست که در آن خوبی. شاید در ریاضی ضعیف باشی اما در نقاشی یا ورزش یا دوست‌یابی عالی باشی. خودارزیابی یعنی همهٔ توانایی‌هایت را ببینی، نه فقط نقطه‌های ضعف را.
پرسش ۲: چرا خودم کارهایم را بررسی کنم؟ معلم که نمره می‌دهد.
پاسخ: معلم نمره می‌دهد، اما خودت بهتر از هر کسی می‌دانی کجای کار را نفهمیده‌ای یا کجا عجله کرده‌ای. خودارزیابی به تو کمک می‌کند قبل از اینکه معلم برگه را ببیند، خودت اشتباه‌هایت را پیدا کنی و درس بگیری.
پاسخ: معلم نمره می‌دهد، اما خودت بهتر از هر کسی می‌دانی کجای کار را نفهمیده‌ای یا کجا عجله کرده‌ای. خودارزیابی به تو کمک می‌کند قبل از اینکه معلم برگه را ببیند، خودت اشتباه‌هایت را پیدا کنی و درس بگیری.
پرسش ۳: هر چند وقت یک بار باید خودارزیابی کنم؟
پاسخ: لازم نیست هر روز. می‌توانی بعد از هر امتحان، بعد از نوشتن یک انشا، یا آخر هر هفته یک نگاه به دفترهایت بیندازی و از خودت بپرسی: «این هفته چه چیز جدیدی یاد گرفتم؟ کدام درس را بهتر از هفتهٔ قبل خواندم؟» همین کار ساده خیلی مفید است.
پاسخ: لازم نیست هر روز. می‌توانی بعد از هر امتحان، بعد از نوشتن یک انشا، یا آخر هر هفته یک نگاه به دفترهایت بیندازی و از خودت بپرسی: «این هفته چه چیز جدیدی یاد گرفتم؟ کدام درس را بهتر از هفتهٔ قبل خواندم؟» همین کار ساده خیلی مفید است.
چند راهکار ساده برای خودارزیابی روزمره:
- بعد از حل کردن ۵ مسئلهٔ ریاضی، خودت پاسخ‌نامه را بگیر و چک کن.
- انشایت را با صدای بلند برای خودت بخوان. هر جای که مکث کردی یا قاطی زدی، یعنی آن جمله نیاز به بازنویسی دارد.
- از یک دوست بخواهید دفترچهٔ یادداشتتان را با هم عوض کنید و به هم یک نکتهٔ خوب و یک نکتهٔ قابل بهبود بگویید. (این کار را خودارزیابی گروهی می‌نامند).
- هر شب قبل از خواب، ۳ کار خوب امروزت را در ذهنت مرور کن و ۱ کاری که فردا می‌خواهی بهتر انجام دهی.
- بعد از حل کردن ۵ مسئلهٔ ریاضی، خودت پاسخ‌نامه را بگیر و چک کن.
- انشایت را با صدای بلند برای خودت بخوان. هر جای که مکث کردی یا قاطی زدی، یعنی آن جمله نیاز به بازنویسی دارد.
- از یک دوست بخواهید دفترچهٔ یادداشتتان را با هم عوض کنید و به هم یک نکتهٔ خوب و یک نکتهٔ قابل بهبود بگویید. (این کار را خودارزیابی گروهی می‌نامند).
- هر شب قبل از خواب، ۳ کار خوب امروزت را در ذهنت مرور کن و ۱ کاری که فردا می‌خواهی بهتر انجام دهی.
