[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blogPost-8668":3,"categoryMenus":27,"$f2aPMOkpwv6L7DwpZHG-TxhTDQ6ciVwZF-lz2ctmbio8":214},{"id":4,"section":5,"base":6,"course":7,"lesson":8,"title":9,"cat":10,"pic":11,"info_graphic":12,"podcast":12,"body":13,"tags":14,"metadata":12,"featured":7,"status":18,"views":19,"subdate":20,"up_date":21,"first_name":22,"last_name":23,"avatar":12,"cat_title":24,"subdate_jalali":25,"update_jalali":26},8668,2,5,0,281,"چرخه مواد: برگشت مواد معدنی به خاک، آب و هوا",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FAlf9ncZbdZ0uM64wieRL_800.png",null,"\u003Cdiv aria-label=\"مقاله چرخه مواد\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">چرخه مواد: سفر بی‌پایان اتم‌ها در طبیعت\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">برگشت مواد معدنی به خاک، آب و هوا چگونه زندگی را روی کره زمین ممکن می‌سازد؟\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">اتم‌های سازنده‌ی دنیای اطراف ما، مانند کربن، نیتروژن و آب، مسافران همیشه در حرکتی هستند که بین موجودات زنده و بخش‌های غیرزندهٔ زمین در گردشند. این سفر دائمی که \u003Cstrong>چرخه مواد\u003C\u002Fstrong> نام دارد، تضمین می‌کند که مواد غذایی ضروری هیچ‌وقت تمام نمی‌شوند و به طور پیوسته بین خاک، آب، هوا و بدن موجودات زنده بازیافت می‌شوند. درک این چرخه‌ها، کلید شناخت \u003Cstrong>تغذیه گیاهان\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>زنجیره غذایی\u003C\u002Fstrong> و اهمیت \u003Cstrong>حفظ تعادل طبیعت\u003C\u002Fstrong> است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">مواد چگونه در طبیعت بازیافت می‌شوند؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>برخلاف انرژی که از خورشید می‌آید و پس از مصرف به شکل گرما از بین می‌رود، ماده در طبیعت \u003Cstrong>نه ایجاد می‌شود و نه نابود\u003C\u002Fstrong>، بلکه فقط شکل و ترکیب شیمیایی آن تغییر می‌کند. اتم‌هایی که امروز بخشی از بدن یک درخت بلوط هستند، ممکن است سال آینده در بدن یک سنجاب باشند و قرن‌ها بعد به بخشی از خاک یا هوای اطراف ما تبدیل شوند. این بازیافت مداوم از طریق فرآیندهای زیستی (مثل تنفس و تجزیه)، زمین‌شناسی (مثل هوازدگی سنگ‌ها) و شیمیایی انجام می‌شود و به آن \u003Cstrong>چرخه زیست‌زمین‌شیمیایی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>[1]\u003C\u002Fsup> می‌گویند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>تمام موجودات زنده برای رشد و بقا به مواد مغذی خاصی نیاز دارند. این مواد باید دائماً در دسترس باشند. اگر چرخه‌ای وجود نداشت، مواد غذایی به زودی تمام می‌شدند و زندگی متوقف می‌شد. مثلاً گیاهان برای ساخت پروتئین به نیتروژن نیاز دارند، اما نمی‌توانند مستقیماً از نیتروژن موجود در هوا که \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">78\u003C\u002Fspan>٪ جو را تشکیل می‌دهد، استفاده کنند. در اینجا چرخه نیتروژن وارد عمل می‌شود و با کمک باکتری‌ها و رعد و برق، این گاز را به فرم قابل جذب برای گیاهان تبدیل می‌کند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>قانون پایستگی ماده:\u003C\u002Fstrong> در شیمی و طبیعت، ماده نه به وجود می‌آید و نه از بین می‌رود، بلکه فقط از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌شود. این قانون اساس کار تمام چرخه‌های مواد است. در یک واکنش شیمیایی ساده، جرم مواد اولیه (واکنش‌دهنده‌ها) دقیقاً برابر با جرم مواد تولید شده (فرآورده‌ها) است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">معرفی سه چرخه مهم مواد\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>سه چرخه اصلی، حرکت مهم‌ترین مواد برای زندگی را تنظیم می‌کنند: آب، کربن و نیتروژن. این چرخه‌ها به هم پیوسته هستند و بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند. برای مثال، حرکت آب (چرخه آب) باعث شسته شدن مواد مغذی مانند نیتروژن از خاک به رودخانه‌ها و دریاها می‌شود.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"مقایسه چرخه‌های اصلی مواد\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">نام چرخه\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">عنصر\u002Fترکیب اصلی\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">اهمیت برای زندگی\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مثال ساده از مسیر چرخه\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>چرخه آب\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>[2]\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">آب (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">H2O\u003C\u002Fspan>)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">حلال جهانی، تنظیم دمای بدن و زمین، ضروری برای تمام فرآیندهای زیستی\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">تبخیر از اقیانوس → تشکیل ابر → بارش بر کوه‌ها → جاری شدن رود → بازگشت به اقیانوس\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>چرخه کربن\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کربن (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">C\u003C\u002Fspan>)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">اساس تمام مولکول‌های آلی (پروتئین، چربی، کربوهیدرات) و سوخت‌های فسیلی\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$CO_2$\u003C\u002Fspan> هوا → جذب توسط گیاه در فتوسنتز → خورده شدن گیاه توسط جانور → بازدم \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$CO_2$\u003C\u002Fspan> → بازگشت به هوا\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>چرخه نیتروژن\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">نیتروژن (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">N\u003C\u002Fspan>)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">ساخت پروتئین، اسیدهای نوکلئیک (مثل DNA) و کلروفیل\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">باکتری‌های ریشه نخود، نیتروژن هوا را تثبیت می‌کنند → گیاه آن را به پروتئین تبدیل می‌کند → حیوان گیاه را می‌خورد → با مرگ و تجزیه حیوان، نیتروژن به خاک برمی‌گردد\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>در چرخه کربن، گیاهان دی‌اکسید کربن هوا را می‌گیرند و طی \u003Cstrong>فتوسنتز\u003C\u002Fstrong> به غذای پرانرژی (گلوکز) تبدیل می‌کنند. این کربن وقتی گیاه توسط جانوری خورده می‌شود، وارد بدن جانور می‌شود. هر دوی این موجودات زنده طی فرآیند \u003Cstrong>تنفس سلولی\u003C\u002Fstrong>، برای کسب انرژی، غذا را می‌سوزانند و دوباره دی‌اکسید کربن به هوا برمی‌گردانند. این یک تبادل مداوم است: گیاهان دی‌اکسید کربن می‌گیرند و اکسیژن پس می‌دهند و جانوران و دیگر موجودات برعکس. بخشی از کربن نیز برای میلیون‌ها سال در اعماق زمین به شکل سوخت‌های فسیلی ذخیره می‌شود که سوزاندن آن‌ها توسط انسان، این کربن ذخیره شده را به سرعت به جو بازمی‌گرداند و تعادل چرخه را برهم می‌زند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">چرخه مواد را در حیاط خانه خود ببینید\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>برای درک ملموس چرخه مواد، کافی است به یک باغچه یا حتی یک گلدان نگاه کنید. برگ‌های مرده‌ای که از درخت می‌افتند، توسط موجودات ریز و درشت \u003Cstrong>تجزیه‌گر\u003C\u002Fstrong> مانند کرم خاکی، قارچ و باکتری تجزیه می‌شوند. این تجزیه، مواد معدنی و آلی موجود در برگ را آزاد کرده و به \u003Cstrong>خاک\u003C\u002Fstrong> برمی‌گرداند. حالا این مواد غذایی دوباره در دسترس ریشه گیاهان قرار می‌گیرند تا رشد کنند. این یک چرخه محلی و کوچک از مواد است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>آبی که به گیاهان می‌دهید نیز بخشی از چرخه بزرگتر آب است. این آب ممکن است از چاهی که از \u003Cstrong>آب‌های زیرزمینی\u003C\u002Fstrong> تغذیه می‌شود، برداشت شده باشد. آب‌های زیرزمینی خود از نفوذ آب باران به داخل خاک تشکیل شده‌اند. گیاه بخشی از این آب را از طریق ریشه جذب می‌کند و بخش زیادی را از راه روزنه‌های برگ به صورت بخار آب به هوا پس می‌دهد (\u003Cstrong>تعریق\u003C\u002Fstrong>). این بخار آب در هوا سرد می‌شود و ممکن است دوباره به صورت باران یا شبنم به زمین بازگردد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>حتی فعالیت‌های روزمره ما نیز در این چرخه‌ها نقش دارد. وقتی شما نفس می‌کشید، در واقع در حال شرکت فعال در \u003Cstrong>چرخه کربن\u003C\u002Fstrong> هستید. شما اکسیژن هوا را می‌گیرید و برای آزاد کردن انرژی از غذا، آن را با کربن ترکیب می‌کنید و دی‌اکسید کربن (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$CO_2$\u003C\u002Fspan>) بازدم می‌کنید. این دی‌اکسید کربن دقیقاً همان ماده اولیه‌ای است که گیاه دوباره برای فتوسنتز نیاز دارد. به همین سادگی!\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال:\u003C\u002Fstrong> آیا چرخه مواد به این معنی است که همه مواد دقیقاً به مکان اولیه خود برمی‌گردند؟\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 8px; padding-bottom: 12px\">\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> خیر. اتم‌ها و مولکول‌ها ثابت و بی‌حرکت نیستند. آن‌ها در مقیاس جهانی در حال حرکت و جابجایی هستند. ممکن است مولکول آبی که امروز در اقیانوس هند تبخیر می‌شود، هفته بعد به صورت برف بر کوه‌های ایران ببارد. نکته کلیدی این است که این مواد در \u003Cem>کل سیستم زمین\u003C\u002Fem> در گردش هستند و از بین نمی‌روند، حتی اگر مکان فیزیکی آن‌ها دائماً تغییر کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال:\u003C\u002Fstrong> اگر ماده دائماً بازیافت می‌شود، پس چرا باید در مصرف کودهای شیمیایی برای خاک کشاورزی احتیاط کنیم؟\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 8px; padding-bottom: 12px\">\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> زیرا \u003Cem>سرعت\u003C\u002Fem> و \u003Cem>تعادل\u003C\u002Fem> در چرخه‌ها بسیار مهم است. استفاده بیش از حد از کودهای نیتروژن‌دار می‌تواند باعث شسته شدن سریع نیترات به رودخانه‌ها و دریاچه‌ها شود. این آلودگی nutrient loading\u003Csup>[3]\u003C\u002Fsup> منجر به رشد بی‌رویه جلبک‌ها و کمبود اکسیژن در آب و مرگ ماهی‌ها می‌شود. همچنین، فعالیت‌های انسانی مانند سوزاندن سوخت‌های فسیلی، کربن ذخیره شده در اعماق زمین را به سرعت به جو اضافه می‌کند و تعادل طبیعی چرخه کربن را برهم می‌زند که پیامد آن گرمایش زمین است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال:\u003C\u002Fstrong> خاک چگونه در چرخه مواد شرکت می‌کند؟\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 8px; padding-bottom: 12px\">\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> خاک یک \u003Cstrong>ایستگاه تعویض حیاتی\u003C\u002Fstrong> در چرخه بسیاری از مواد است. خاک لایه نازکی است که از هوازدگی سنگ‌ها و تجزیه مواد آلی به وجود می‌آید. این کارخانه زنده، هم \u003Cem>منبع\u003C\u002Fem> مواد مغذی برای گیاهان است و هم \u003Cem>مقصد\u003C\u002Fem> مواد زائد تجزیه شده. موجودات زنده در خاک (میکروب‌ها، قارچ‌ها، کرم‌ها) بقایای گیاهان و جانوران مرده را تجزیه کرده و مواد معدنی مانند نیترات و فسفات را آزاد می‌کنند تا دوباره توسط ریشه گیاهان جذب شوند. تشکیل هر سانتیمتر خاک حاصلخیز ممکن است صدها سال طول بکشد، به همین دلیل خاک یک منبع بسیار ارزشمند و غیرقابل جایگزین سریع است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی:\u003C\u002Fstrong> چرخه مواد مانند یک سیستم بازیافت عظیم و خودکار در سیاره زمین عمل می‌کند. این چرخه‌ها تضمین می‌کنند که آب، کربن، نیتروژن و سایر مواد حیاتی، بین هوا، آب، خاک و بدن تمام موجودات زنده در گردش دائمی هستند. درک این فرآیندها به ما می‌آموزد که چگونه زندگی به همه اجزای طبیعت وابسته است و چرا فعالیت‌های انسان می‌تواند این تعادل ظریف را بر هم بزند. مراقبت از خاک، حفظ جنگل‌ها، مصرف بهینه آب و انرژی، همگی راه‌هایی برای کمک به عملکرد سالم این چرخه‌های حیاتی هستند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 24px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 24px; padding: 0 0 6px 0\">پاورقی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Csup>[1]\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>چرخه زیست‌زمین‌شیمیایی (Biogeochemical Cycle):\u003C\u002Fstrong> به حرکت و دگرگونی مواد شیمیایی بین موجودات زنده (زیست‌شناختی)، سنگ‌کره (زمین‌شناختی) و هواکره (شیمیایی) گفته می‌شود.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>[2]\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>چرخه آب (Hydrologic Cycle or Water Cycle):\u003C\u002Fstrong> مسیر دائمی حرکت آب بر روی زمین، درون زمین و بالای زمین است که توسط انرژی خورشید و نیروی گرانش به حرکت درمی‌آید.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>[3]\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>Nutrient Loading:\u003C\u002Fstrong> به معنی ورود بیش از حد مواد مغذی (عمدتاً نیتروژن و فسفر) به یک اکوسیستم آبی است که معمولاً ناشی از رواناب کودهای کشاورزی یا فاضلاب بوده و می‌تواند باعث برهم خوردن تعادل طبیعی شود.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>[4]\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>تجزیه‌گر (Decomposer):\u003C\u002Fstrong> موجوداتی مانند باکتری‌ها، قارچ‌ها و برخی جانوران که بقایای مرده گیاهان و جانوران را تجزیه کرده و مواد ساده‌تر را به محیط بازمی‌گردانند.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>[5]\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>فتوسنتز (Photosynthesis):\u003C\u002Fstrong> فرآیندی که در آن گیاهان سبز، جلبک‌ها و برخی باکتری‌ها با استفاده از انرژی نور خورشید، دی‌اکسید کربن و آب را به مواد قندی (گلوکز) و اکسیژن تبدیل می‌کنند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 20px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">چرخه کربن\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">چرخه نیتروژن\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">بازیافت مواد در طبیعت\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">تجزیه کننده‌ها\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">خاک حاصلخیز\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[15,16,17],"پایهٔ نهم","علوم نهم","چرخه مواد",1,369,"2025-12-23 13:31:43","2026-08-22 19:16:29","سحر","شیرزاد","کپسول آموزشی","1404\u002F10\u002F2","19:16 1405\u002F05\u002F31",{"status":18,"data":28},[29,68,127,145,165],{"id":18,"title":30,"list_order":18,"items":31},"آشنایی",[32,37,41,45,52,56,60,64],{"id":33,"link":34,"type":35,"slug":12,"title":36},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content","قوانین و مقررات",{"id":38,"link":39,"type":35,"slug":12,"title":40},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":42,"link":43,"type":35,"slug":12,"title":44},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":46,"link":47,"type":48,"slug":49,"handler":50,"title":51},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":53,"link":54,"type":35,"slug":12,"title":55},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":57,"link":58,"type":35,"slug":12,"title":59},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":61,"link":62,"type":35,"slug":12,"title":63},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":65,"link":66,"type":35,"slug":12,"title":67},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":5,"title":69,"list_order":18,"items":70},"المپیادها",[71,75,79,83,87,91,95,99,103,107,111,115,119,123],{"id":72,"link":73,"type":35,"slug":12,"title":74},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":76,"link":77,"type":35,"slug":12,"title":78},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":80,"link":81,"type":35,"slug":12,"title":82},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":84,"link":85,"type":35,"slug":12,"title":86},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":88,"link":89,"type":35,"slug":12,"title":90},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":92,"link":93,"type":35,"slug":12,"title":94},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":96,"link":97,"type":35,"slug":12,"title":98},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":100,"link":101,"type":35,"slug":12,"title":102},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":104,"link":105,"type":35,"slug":12,"title":106},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":108,"link":109,"type":35,"slug":12,"title":110},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":112,"link":113,"type":35,"slug":12,"title":114},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":116,"link":117,"type":35,"slug":12,"title":118},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":120,"link":121,"type":35,"slug":12,"title":122},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":124,"link":125,"type":35,"slug":12,"title":126},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":128,"title":129,"list_order":18,"items":130},3,"نمونه و تیزهوشان",[131,135,140],{"id":132,"link":133,"type":35,"slug":12,"title":134},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":136,"link":137,"type":48,"slug":138,"handler":138,"title":139},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":141,"link":142,"type":48,"slug":143,"handler":143,"title":144},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":146,"title":147,"list_order":18,"items":148},7,"کتابهای درسی",[149,153,157,161],{"id":150,"link":151,"type":35,"slug":12,"title":152},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":154,"link":155,"type":35,"slug":12,"title":156},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":158,"link":159,"type":35,"slug":12,"title":160},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":162,"link":163,"type":35,"slug":12,"title":164},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":33,"title":166,"list_order":33,"items":167},"پیشنهاد ویژه",[168,173,178,183,188,193,198,202,206,210],{"id":169,"link":170,"type":48,"slug":171,"handler":171,"title":172},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":174,"link":175,"type":48,"slug":176,"handler":176,"title":177},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":179,"link":180,"type":48,"slug":181,"handler":181,"title":182},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":184,"link":185,"type":48,"slug":186,"handler":186,"title":187},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":189,"link":190,"type":48,"slug":191,"handler":191,"title":192},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":194,"link":195,"type":35,"slug":196,"title":197},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":199,"link":200,"type":35,"slug":12,"title":201},67,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":203,"link":204,"type":35,"slug":12,"title":205},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":207,"link":208,"type":35,"slug":12,"title":209},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":211,"link":212,"type":35,"slug":12,"title":213},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"tests":215,"papers":216,"files":217,"questions":218,"exams":219,"tutorials":220,"blogs":221},[],[],[],[],[],[],[222,231,239,247,255,263,271,279,287,295,303,311],{"id":223,"title":224,"cat":10,"pic":225,"up_date":226,"title_url":227,"url":228,"legacy_url":229,"cat_title":24,"update_jalali":230},8189,"فشار در گاز: گازها نیز مانند مایعات فشار وارد می‌کنند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FYtoMF4ovxyLsxr6Nf2ln_200.png","2026-08-28 17:59:40","فشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8189\u002Fفشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8189\u002Fفشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-میکنند","1405\u002F06\u002F6",{"id":232,"title":233,"cat":10,"pic":234,"up_date":235,"title_url":236,"url":237,"legacy_url":238,"cat_title":24,"update_jalali":230},8190,"ستون هوا: لایه‌ای از هوا روی سطح زمین که باعث ایجاد فشار هوا می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FYvg6GeicjWBtv18z5Pbq_200.png","2026-08-28 17:56:28","ستون-هوا-لایهای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8190\u002Fستون-هوا-لایهای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8190\u002Fستون-هوا-لایهای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-میشود",{"id":240,"title":241,"cat":10,"pic":242,"up_date":243,"title_url":244,"url":245,"legacy_url":246,"cat_title":24,"update_jalali":230},8191,"کاهش فشار هوا: پدیده‌ای که در ارتفاعات رخ می‌دهد.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fp2cirvio7x1mYqmherYx_200.png","2026-08-28 17:53:08","کاهش-فشار-هوا-پدیدهای-که-در-ارتفاعات-رخ-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8191\u002Fکاهش-فشار-هوا-پدیدهای-که-در-ارتفاعات-رخ-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8191\u002Fکاهش-فشار-هوا-پدیدهای-که-در-ارتفاعات-رخ-میدهد",{"id":248,"title":249,"cat":10,"pic":250,"up_date":251,"title_url":252,"url":253,"legacy_url":254,"cat_title":24,"update_jalali":230},8144,"نوع آب‌وهوای گذشته: شرایط آب‌وهوایی که از طریق مطالعه فسیل‌ها قابل تشخیص است.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F6v6IA0Q7U6d79iE2Zat5_200.png","2026-08-28 17:48:18","نوع-آبوهوای-گذشته-شرایط-آبوهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیلها-قابل-تشخیص-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8144\u002Fنوع-آبوهوای-گذشته-شرایط-آبوهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیلها-قابل-تشخیص-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8144\u002Fنوع-آبوهوای-گذشته-شرایط-آبوهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیلها-قابل-تشخیص-است",{"id":256,"title":257,"cat":10,"pic":258,"up_date":259,"title_url":260,"url":261,"legacy_url":262,"cat_title":24,"update_jalali":230},8145,"سنگ تبخیری: سنگی مانند گچ یا نمک که در محیط خشک و گرم تشکیل می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FHojwwzUPv6QVHQUGNhVx_200.png","2026-08-28 17:45:22","سنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8145\u002Fسنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8145\u002Fسنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-میشود",{"id":264,"title":265,"cat":10,"pic":266,"up_date":267,"title_url":268,"url":269,"legacy_url":270,"cat_title":24,"update_jalali":230},8147,"فسیل مرجان: فسیلی که نشان‌دهنده محیط کم‌عمق و گرم دریایی در گذشته است.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FgitOhEpsHdQJjb2s1yIz_200.png","2026-08-28 17:42:19","فسیل-مرجان-فسیلی-که-نشاندهنده-محیط-کمعمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8147\u002Fفسیل-مرجان-فسیلی-که-نشاندهنده-محیط-کمعمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8147\u002Fفسیل-مرجان-فسیلی-که-نشاندهنده-محیط-کمعمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است",{"id":272,"title":273,"cat":10,"pic":274,"up_date":275,"title_url":276,"url":277,"legacy_url":278,"cat_title":24,"update_jalali":230},8149,"اصل «حال، کلیدی برای گذشته است»: استفاده از فرایندهای امروزی برای درک گذشته زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FfAn3EqDGg64VJKlaOra8_200.png","2026-08-28 17:40:00","اصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8149\u002Fاصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8149\u002Fاصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین",{"id":280,"title":281,"cat":10,"pic":282,"up_date":283,"title_url":284,"url":285,"legacy_url":286,"cat_title":24,"update_jalali":230},8151,"فشار: مقدار نیروی وارد بر واحد سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FecP1TmRYzMiQCv2LwYzt_200.png","2026-08-28 17:37:09","فشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8151\u002Fفشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8151\u002Fفشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح",{"id":288,"title":289,"cat":10,"pic":290,"up_date":291,"title_url":292,"url":293,"legacy_url":294,"cat_title":24,"update_jalali":230},8153,"یکای فشار: پاسکال، برابر با یک نیوتون بر متر مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F2NsVzv3kyR0PIGUsb9Z1_200.png","2026-08-28 17:28:59","یکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8153\u002Fیکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8153\u002Fیکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع",{"id":296,"title":297,"cat":10,"pic":298,"up_date":299,"title_url":300,"url":301,"legacy_url":302,"cat_title":24,"update_jalali":230},8154,"تأثیر سطح بر فشار: کاهش سطح → افزایش فشار، افزایش سطح → کاهش فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F6gpdXme8ApQxPIdOoXlJ_200.png","2026-08-28 17:25:04","تأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8154\u002Fتأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8154\u002Fتأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار",{"id":304,"title":305,"cat":10,"pic":306,"up_date":307,"title_url":308,"url":309,"legacy_url":310,"cat_title":24,"update_jalali":230},8156,"نیروی وارد بر سطح: نیرویی مانند وزن که باعث ایجاد فشار می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FvkYgd3getQ0Jwnu9mrhK_200.png","2026-08-28 17:21:34","نیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8156\u002Fنیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-میشود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8156\u002Fنیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-میشود",{"id":312,"title":313,"cat":10,"pic":314,"up_date":315,"title_url":316,"url":317,"legacy_url":318,"cat_title":24,"update_jalali":230},8158,"چوب‌اسکی: وسیله‌ای که با افزایش سطح تماس، فشار وارد بر برف را کم می‌کند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fw2hplC076oj33wBiMzFc_200.png","2026-08-28 17:17:40","چوباسکی-وسیلهای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8158\u002Fچوباسکی-وسیلهای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8158\u002Fچوباسکی-وسیلهای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-میکند"]