[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blogPost-7652":3,"categoryMenus":29,"$fqrQJQvUREoSyeHDfYjwQ1PTRcaI3IHi-ja_tiL8qFuA":216},{"id":4,"section":5,"base":6,"course":7,"lesson":8,"title":9,"cat":10,"pic":11,"info_graphic":12,"podcast":12,"body":13,"tags":14,"metadata":12,"featured":19,"status":20,"views":21,"subdate":22,"up_date":23,"first_name":24,"last_name":25,"avatar":12,"cat_title":26,"subdate_jalali":27,"update_jalali":28},7652,67,1170,1182,4922,"اصل لوشاتلیه: اگر عاملی تعادل را برهم زند، سامانه جهت تأثیرپذیری کمتر جابه‌جا می‌شود",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FXcI5Dqu892lOEdiZoyVe_800.png",null,"\u003Cdiv aria-label=\"مقاله علمی در مورد اصل لوشاتلیه\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">اصل لوشاتلیه: راهنمای واکنش به تغییرات در تعادل\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">سامانه‌های در حال تعادل، چگونه در برابر آشوب مقاومت می‌کنند؟\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">اصل لوشاتلیه یک مفهوم کلیدی در شیمی است که رفتار سامانه‌های تعادلی را در مواجهه با تغییرات خارجی پیش‌بینی می‌کند. این اصل بیان می‌دارد که اگر عاملی مانند غلظت، دما یا فشار بر تعادل یک واکنش شیمیایی تأثیر بگذارد، سامانه به سمتی جابه‌جا می‌شود که اثر آن عامل را خنثی یا کاهش دهد. این مقاله به زبان ساده، با ارائه مثال‌هایی از دنیای واقعی مانند تولید آمونیاک در صنعت یا تعادل موجود در نوشابه گازدار، به توضیح این اصل، کاربردهای عملی و اشتباهات رایج در درک آن می‌پردازد و مفاهیم پایه‌ای را برای دانش‌آموزان مقاطع مختلف تشریح می‌کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">تعادل پویا: زمین بازی واکنش‌ها\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>قبل از پرداختن به اصل لوشاتلیه، باید مفهوم \u003Cstrong>تعادل شیمیایی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>1\u003C\u002Fsup> را درک کنیم. تصور کنید یک زمین فوتبال داریم که در آن دو تیم قوی و کاملاً برابر (واکنش‌دهنده‌ها و فرآورده‌ها) در حال بازی هستند. در ابتدا، بازی به شدت در جریان است. بعد از مدتی، سرعت گل زدن تیم A دقیقاً با سرعت گل زدن تیم B برابر می‌شود. اگرچه بازیکنان هنوز در حال دویدن و شوت زدن هستند، اما تعداد گل‌های هر تیم ثابت می‌ماند. به این حالت \u003Cem>تعادل پویا\u003C\u002Fem> می‌گوییم. در شیمی نیز وقتی سرعت واکنش رفت (تبدیل واکنش‌دهنده‌ها به فرآورده‌ها) با سرعت واکنش برگشت (تبدیل فرآورده‌ها به واکنش‌دهنده‌ها) برابر شود، غلظت همهٔ مواد ثابت می‌ماند و سامانه در حالت تعادل قرار می‌گیرد. مثلاً در واکنش معروف تولید آمونیاک:\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>واکنش تعادلی:\u003C\u002Fstrong>\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \\rightleftharpoons 2NH_{3(g)} + \\text{گرما} $\u003C\u002Fspan>\u003Cbr>\r\nاین معادله نشان می‌دهد نیتروژن و هیدروژن گازی با هم ترکیب می‌شوند تا آمونیاک تولید کنند. واکنش گرماده است (گرما آزاد می‌کند). نماد \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$\\rightleftharpoons$\u003C\u002Fspan> نشان‌دهندهٔ حالت تعادل و برگشت‌پذیر بودن واکنش است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>نکتهٔ مهم این است که تعادل، ساکن نیست؛ یک \u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">تعادل پویا\u003C\u002Fspan> است. مولکول‌ها مدام در حال برخورد و تبدیل به یکدیگرند، اما به دلیل برابری سرعت‌ها، نتیجهٔ کلی تغییر نمی‌کند. حال اگر شرایط این زمین بازی را عوض کنیم (مثلاً یک بازیکن اضافه کنیم یا دمای هوا را تغییر دهیم)، تعادل به هم می‌خورد. اصل لوشاتلیه دقیقاً پیش‌بینی می‌کند که بازی به کدام سمت حرکت خواهد کرد تا خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">سه محرک کلیدی: غلظت، دما و فشار\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>عوامل اصلی که می‌توانند یک سامانهٔ تعادلی را تحت تأثیر قرار دهند، تغییر در \u003Cstrong>غلظت\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>دما\u003C\u002Fstrong> و \u003Cstrong>فشار\u003C\u002Fstrong> (برای واکنش‌های شامل گاز) هستند. اصل لوشاتلیه به ما می‌گوید سامانه چگونه به هر یک از این تغییرات پاسخ می‌دهد. درک این پاسخ‌ها مانند داشتن یک نقشهٔ راه برای کنترل واکنش‌های شیمیایی است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"چگونگی تأثیر عوامل مختلف بر تعادل بر اساس اصل لوشاتلیه\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">عامل تغییر\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">نحوهٔ تأثیر\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">پاسخ سامانه (جابه‌جایی تعادل)\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مثال ساده\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">افزایش غلظت یک ماده\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">تعداد مولکول‌های یک طرف معادله زیاد می‌شود.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">به سمتی جابه‌جا می‌شود که از آن ماده مصرف کند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">افزایش \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$N_2$\u003C\u002Fspan>، تعادل را به سمت تولید \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$NH_3$\u003C\u002Fspan> می‌برد.\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">افزایش دما\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">انرژی سامانه بیشتر می‌شود.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">به سمتی جابه‌جا می‌شود که گرما را مصرف کند (واکنش گرماگیر\u003Csup>2\u003C\u002Fsup>).\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">در واکنش تولید آمونیاک (گرماده)، افزایش دما تعادل را به سمت چپ (تجزیهٔ \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$NH_3$\u003C\u002Fspan>) می‌برد.\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">افزایش فشار (گازها)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">حجم کاهش می‌یابد، مولکول‌ها به هم فشرده‌تر می‌شوند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">به سمتی جابه‌جا می‌شود که تعداد مولکول‌های گاز کمتری داشته باشد.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">در واکنش بالا، سمت راست \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">2\u003C\u002Fspan> مول گاز و سمت چپ \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">4\u003C\u002Fspan> مول گاز دارد. افزایش فشار، تعادل را به راست (تولید آمونیاک) می‌برد.\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">افزایش حجم (کاهش فشار)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">فضا بیشتر می‌شود، فشردگی کم می‌شود.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">به سمتی جابه‌جا می‌شود که تعداد مولکول‌های گاز بیشتری داشته باشد.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کاهش فشار در همان واکنش، تعادل را به سمت چپ (تجزیهٔ آمونیاک) می‌برد.\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>یک مثال روزمره: یک بطری \u003Cstrong>نوشابه گازدار\u003C\u002Fstrong> را در نظر بگیرید. در حالت دربسته، بین گاز دی‌اکسید کربن (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$CO_2$\u003C\u002Fspan>) حل‌شده در نوشابه و گاز \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$CO_2$\u003C\u002Fspan> در فضای بالای نوشابه، تعادل برقرار است. وقتی درب بطری را باز می‌کنید (فشار به سرعت کاهش می‌یابد)، طبق اصل لوشاتلیه، تعادل به سمتی جابه‌جا می‌شود که فشار از دست رفته را جبران کند، یعنی به سمت تولید گاز بیشتر. به همین دلیل می‌بینید که حباب‌های گاز به سرعت از نوشابه خارج می‌شوند. اگر نوشابه گرم باشد (افزایش دما)، خروج گاز شدیدتر می‌شود، زیرا حل شدن \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$CO_2$\u003C\u002Fspan> در آب یک فرآیند گرماده است و افزایش دما به نفع واکنش گرماگیر (خروج گاز) عمل می‌کند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">از آزمایشگاه تا صنعت: شاهکار لوشاتلیه در تولید آمونیاک\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>یکی از مهم‌ترین کاربردهای اصل لوشاتلیه در صنعت، فرآیند \u003Cstrong>هابر-بوش\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>3\u003C\u002Fsup> برای تولید انبوه آمونیاک است. آمونیاک مادهٔ اولیهٔ تولید کودهای شیمیایی است که نقش حیاتی در تأمین غذای جهان دارد. معادلهٔ این واکنش را قبلاً دیدیم. مهندسان شیمی با استفاده از اصل لوشاتلیه، شرایطی را انتخاب می‌کنند که بیشترین مقدار آمونیاک تولید شود.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong>گام اول: فشار.\u003C\u002Fstrong> از آنجایی که سمت راست معادله (محصولات) تعداد مول گاز کمتری (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">2\u003C\u002Fspan> مول آمونیاک) نسبت به سمت چپ (\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">4\u003C\u002Fspan> مول نیتروژن و هیدروژن) دارد، طبق اصل لوشاتلیه، \u003Cem>افزایش فشار\u003C\u002Fem> به نفع تولید آمونیاک خواهد بود. بنابراین، این فرآیند در فشارهای بسیار بالا (حدود \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">200\u003C\u002Fspan> اتمسفر) انجام می‌شود.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong>گام دوم: دما.\u003C\u002Fstrong> واکنش تولید آمونیاک گرماده است. افزایش دما، تعادل را به سمتی می‌برد که گرما مصرف شود، یعنی به سمت تجزیهٔ آمونیاک (سمت چپ). این برخلاف هدف ماست. پس طبق اصل لوشاتلیه، باید \u003Cem>دما را پایین بیاوریم\u003C\u002Fem> تا تولید آمونیاک افزایش یابد. اما یک مشکل وجود دارد: در دماهای بسیار پایین، سرعت واکنش آنقدر کند می‌شود که از نظر اقتصادی به صرفه نیست. بنابراین، یک \u003Cem>مصالحه\u003C\u002Fem> انجام می‌دهند: دمایی متوسط (حدود \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">400-500^\\circ C\u003C\u002Fspan>) انتخاب می‌کنند که هم سرعت قابل قبولی داشته باشد و هم مقدار مناسبی آمونیاک تولید کند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong>گام سوم: غلظت.\u003C\u002Fstrong> برای افزایش بازده، با خارج کردن مداوم آمونیاک تولید‌شده از محیط واکنش، غلظت آن را کم می‌کنند. طبق اصل لوشاتلیه، این کار تعادل را به سمت راست (تولید بیشتر آمونیاک) جابه‌جا می‌کند. همچنین با تزریق مداوم نیتروژن و هیدروژن تازه، غلظت واکنش‌دهنده‌ها را بالا نگه می‌دارند که باز هم به نفع تولید محصول است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی فرآیند هابر:\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cul style=\"margin-top: 4px; padding-right: 20px\">\r\n \u003Cli>\u003Cstrong>فشار بالا:\u003C\u002Fstrong> (مطابق اصل) → افزایش محصول.\u003C\u002Fli>\r\n \u003Cli>\u003Cstrong>دمای بهینه (نه خیلی کم، نه خیلی زیاد):\u003C\u002Fstrong> (مصالحه بین اصل و سرعت) → بازده اقتصادی مناسب.\u003C\u002Fli>\r\n \u003Cli>\u003Cstrong>حذف محصول و تغذیهٔ واکنش‌دهنده‌ها:\u003C\u002Fstrong> (مطابق اصل) → جابه‌جایی مداوم تعادل به سمت تولید.\u003C\u002Fli>\r\n\u003C\u002Ful>\r\nاین مثال به وضوح نشان می‌دهد که چگونه درک اصل لوشاتلیه به مهندسان اجازه می‌دهد تا واکنش‌های شیمیایی را در مقیاس عظیم \u003Cem>مدیریت\u003C\u002Fem> و به نفع بشر هدایت کنند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال:\u003C\u002Fstrong> آیا اصل لوشاتلیه می‌گوید که تغییر شرایط، تعادل را کاملاً به یک سمت می‌برد؟ یعنی پس از تغییر، واکنش در یک جهت متوقف می‌شود؟\u003Cbr>\r\n\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> خیر. این یک اشتباه رایج است. اصل لوشاتلیه فقط جهت \u003Cem>جابه‌جایی\u003C\u002Fem> تعادل را پیش‌بینی می‌کند، نه اینکه واکنش را به پایان ببرد. پس از اعمال تغییر (مثلاً افزایش دما)، سرعت یکی از واکنش‌ها (رفت یا برگشت) موقتاً بیشتر از دیگری می‌شود و غلظت‌ها تغییر می‌کنند تا سرانجام \u003Cem>دوباره\u003C\u002Fem> به حالت تعادل برسند، اما این تعادل جدید در نقطه‌ای متفاوت با غلظت‌های متفاوت برقرار می‌شود. تعادل پویا همچنان برقرار است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال:\u003C\u002Fstrong> آیا افزودن یک کاتالیزور\u003Csup>4\u003C\u002Fsup> بر طبق اصل لوشاتلیه، تعادل را جابه‌جا می‌کند؟\u003Cbr>\r\n\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> خیر. این نکتهٔ بسیار مهمی است. کاتالیزور تنها سرعت رسیدن به تعادل را افزایش می‌دهد، اما روی موقعیت نهایی تعادل (یعنی نسبت نهایی غلظت مواد) تأثیری ندارد. کاتالیزور سرعت هر دو واکنش رفت و برگشت را به یک اندازه افزایش می‌دهد، در نتیجه نقطهٔ تعادل تغییر نمی‌کند. اصل لوشاتلیه در مورد عواملی صحبت می‌کند که نقطهٔ تعادل را عوض می‌کنند، مانند غلظت، دما و فشار. کاتالیزور چنین عاملی نیست.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال:\u003C\u002Fstrong> برای واکنش‌هایی که در آن‌ها تعداد مول گاز در دو طرف برابر است، تغییر فشار چه تأثیری دارد؟\u003Cbr>\r\n\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> اگر تعداد مولکول‌های گازی در دو طرف معادلهٔ موازنه‌شده برابر باشد، تغییر فشار (یا حجم) هیچ تأثیری بر موقعیت تعادل نخواهد داشت. زیرا از نظر سامانه، فشرده‌تر یا بازتر شدن محیط، بر هیچ یک از طرف‌ها برتری ایجاد نمی‌کند. به عنوان مثال، در واکنش \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ H_{2(g)} + I_{2(g)} \\rightleftharpoons 2HI_{(g)} $\u003C\u002Fspan> در هر دو سمت \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">2\u003C\u002Fspan> مول گاز وجود دارد. افزایش یا کاهش فشار، این تعادل را جابه‌جا نمی‌کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی:\u003C\u002Fstrong> اصل لوشاتلیه یک قانون کیفی قدرتمند است که به ما کمک می‌کند رفتار سامانه‌های پیچیدهٔ تعادلی را درک و پیش‌بینی کنیم. از نوشابه‌ای که در هوای گرم زود گاز خود را از دست می‌دهد تا کارخانه‌های عظیم تولید کود، ردپای این اصل دیده می‌شود. به یاد داشته باشید که این اصل در مورد \u003Cem>جهت\u003C\u002Fem> پاسخ سامانه به \u003Cem>تغییر\u003C\u002Fem> صحبت می‌کند و مقدار دقیق جابه‌جایی را محاسبه نمی‌کند. درک درست این اصل، نه تنها برای موفقیت در درس شیمی، بلکه برای نگاه علمی به پدیده‌های اطراف ما ضروری است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پاورقی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Csup>1\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>تعادل شیمیایی (Chemical Equilibrium):\u003C\u002Fstrong> حالتی در یک واکنش برگشت‌پذیر که در آن سرعت واکنش رفت با سرعت واکنش برگشت برابر می‌شود و غلظت مواد شرکت‌کننده با گذشت زمان ثابت می‌ماند.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>2\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>واکنش گرماگیر (Endothermic Reaction):\u003C\u002Fstrong> واکنشی که برای پیشرفت نیاز به جذب انرژی به صورت گرما از محیط دارد.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>3\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>فرآیند هابر-بوش (Haber-Bosch Process):\u003C\u002Fstrong> فرآیند صنعتی برای تولید آمونیاک از نیتروژن و هیدروژن در فشار بالا و دمای نسبتاً بالا در حضور یک کاتالیزور آهن.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>4\u003C\u002Fsup>\u003Cstrong>کاتالیزور (Catalyst):\u003C\u002Fstrong> ماده‌ای که سرعت یک واکنش شیمیایی را افزایش می‌دهد، اما خودش در طول واکنش مصرف نمی‌شود و در پایان دست‌نخورده باقی می‌ماند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 20px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">اصل لوشاتلیه\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">تعادل شیمیایی\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">واکنش برگشت‌پذیر\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">فرآیند هابر\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">تأثیر دما و فشار\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[15,16,17,18],"اصل لوشاتلیه","Le Chatelier's Principle","شیمی دوازدهم","پایه دوازدهم",0,1,418,"2025-12-04 23:10:53","2026-08-17 17:12:04","ندا","بنی هاشمی","کپسول آموزشی","1404\u002F09\u002F13","17:12 1405\u002F05\u002F26",{"status":20,"data":30},[31,70,130,148,168],{"id":20,"title":32,"list_order":20,"items":33},"آشنایی",[34,39,43,47,54,58,62,66],{"id":35,"link":36,"type":37,"slug":12,"title":38},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content","قوانین و مقررات",{"id":40,"link":41,"type":37,"slug":12,"title":42},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":44,"link":45,"type":37,"slug":12,"title":46},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":48,"link":49,"type":50,"slug":51,"handler":52,"title":53},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":55,"link":56,"type":37,"slug":12,"title":57},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":59,"link":60,"type":37,"slug":12,"title":61},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":63,"link":64,"type":37,"slug":12,"title":65},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":67,"link":68,"type":37,"slug":12,"title":69},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":71,"title":72,"list_order":20,"items":73},2,"المپیادها",[74,78,82,86,90,94,98,102,106,110,114,118,122,126],{"id":75,"link":76,"type":37,"slug":12,"title":77},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":79,"link":80,"type":37,"slug":12,"title":81},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":83,"link":84,"type":37,"slug":12,"title":85},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":87,"link":88,"type":37,"slug":12,"title":89},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":91,"link":92,"type":37,"slug":12,"title":93},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":95,"link":96,"type":37,"slug":12,"title":97},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":99,"link":100,"type":37,"slug":12,"title":101},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":103,"link":104,"type":37,"slug":12,"title":105},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":107,"link":108,"type":37,"slug":12,"title":109},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":111,"link":112,"type":37,"slug":12,"title":113},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":115,"link":116,"type":37,"slug":12,"title":117},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":119,"link":120,"type":37,"slug":12,"title":121},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":123,"link":124,"type":37,"slug":12,"title":125},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":127,"link":128,"type":37,"slug":12,"title":129},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":131,"title":132,"list_order":20,"items":133},3,"نمونه و تیزهوشان",[134,138,143],{"id":135,"link":136,"type":37,"slug":12,"title":137},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":139,"link":140,"type":50,"slug":141,"handler":141,"title":142},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":144,"link":145,"type":50,"slug":146,"handler":146,"title":147},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":149,"title":150,"list_order":20,"items":151},7,"کتابهای درسی",[152,156,160,164],{"id":153,"link":154,"type":37,"slug":12,"title":155},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":157,"link":158,"type":37,"slug":12,"title":159},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":161,"link":162,"type":37,"slug":12,"title":163},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":165,"link":166,"type":37,"slug":12,"title":167},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":35,"title":169,"list_order":35,"items":170},"پیشنهاد ویژه",[171,176,181,186,191,196,201,204,208,212],{"id":172,"link":173,"type":50,"slug":174,"handler":174,"title":175},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":177,"link":178,"type":50,"slug":179,"handler":179,"title":180},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":182,"link":183,"type":50,"slug":184,"handler":184,"title":185},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":187,"link":188,"type":50,"slug":189,"handler":189,"title":190},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":192,"link":193,"type":50,"slug":194,"handler":194,"title":195},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":197,"link":198,"type":37,"slug":199,"title":200},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":5,"link":202,"type":37,"slug":12,"title":203},"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":205,"link":206,"type":37,"slug":12,"title":207},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":209,"link":210,"type":37,"slug":12,"title":211},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":213,"link":214,"type":37,"slug":12,"title":215},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"tests":217,"papers":218,"files":219,"questions":220,"exams":221,"tutorials":222,"blogs":223},[],[],[],[],[],[],[224,233,241,249,257,265,273,281,289,297,305,313],{"id":225,"title":226,"cat":10,"pic":227,"up_date":228,"title_url":229,"url":230,"legacy_url":231,"cat_title":26,"update_jalali":232},7646,"آبکاری: پوشاندن سطح جسم با لایه نازک فلز در سلول الکترولیتی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fv2So9mGx5tSGK8X7SR1b_200.png","2026-08-17 17:31:31","آبکاری-پوشاندن-سطح-جسم-با-لایه-نازک-فلز-در-سلول-الکترولیتی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7646\u002Fآبکاری-پوشاندن-سطح-جسم-با-لایه-نازک-فلز-در-سلول-الکترولیتی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7646\u002Fآبکاری-پوشاندن-سطح-جسم-با-لایه-نازک-فلز-در-سلول-الکترولیتی","1405\u002F05\u002F26",{"id":234,"title":235,"cat":10,"pic":236,"up_date":237,"title_url":238,"url":239,"legacy_url":240,"cat_title":26,"update_jalali":232},7647,"آند: الکترودی که در سطح آن اکسایش رخ می‌دهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FRdTdHQYJfgPrbpVXdRAa_200.png","2026-08-17 17:29:00","آند-الکترودی-که-در-سطح-آن-اکسایش-رخ-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7647\u002Fآند-الکترودی-که-در-سطح-آن-اکسایش-رخ-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7647\u002Fآند-الکترودی-که-در-سطح-آن-اکسایش-رخ-میدهد",{"id":242,"title":243,"cat":10,"pic":244,"up_date":245,"title_url":246,"url":247,"legacy_url":248,"cat_title":26,"update_jalali":232},7648,"اسید: ماده‌ای با مزۀ ترش که با بازها نمک تولید می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FNvXWqeJXjZT1FJABliur_200.png","2026-08-17 17:22:07","اسید-مادهای-با-مزۀ-ترش-که-با-بازها-نمک-تولید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7648\u002Fاسید-مادهای-با-مزۀ-ترش-که-با-بازها-نمک-تولید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7648\u002Fاسید-مادهای-با-مزۀ-ترش-که-با-بازها-نمک-تولید-میکند",{"id":250,"title":251,"cat":10,"pic":252,"up_date":253,"title_url":254,"url":255,"legacy_url":256,"cat_title":26,"update_jalali":232},7649,"اسید آرنیوس: ماده‌ای که با حل شدن در آب غلظت +H₃O را افزایش می‌دهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FEFcbuExoqGNfy4zZJBA7_200.png","2026-08-17 17:20:52","اسید-آرنیوس-مادهای-که-با-حل-شدن-در-آب-غلظت-H₃O-را-افزایش-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7649\u002Fاسید-آرنیوس-مادهای-که-با-حل-شدن-در-آب-غلظت-H₃O-را-افزایش-میدهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7649\u002Fاسید-آرنیوس-مادهای-که-با-حل-شدن-در-آب-غلظت-H₃O-را-افزایش-میدهد",{"id":258,"title":259,"cat":10,"pic":260,"up_date":261,"title_url":262,"url":263,"legacy_url":264,"cat_title":26,"update_jalali":232},7650,"اسید تک‌پروتوندار: اسیدی که هر مولکول آن حداکثر یک هیدرونیوم تولید می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FuLyw8UdlWsi5sps1r9CT_200.png","2026-08-17 17:18:29","اسید-تکپروتوندار-اسیدی-که-هر-مولکول-آن-حداکثر-یک-هیدرونیوم-تولید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7650\u002Fاسید-تکپروتوندار-اسیدی-که-هر-مولکول-آن-حداکثر-یک-هیدرونیوم-تولید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7650\u002Fاسید-تکپروتوندار-اسیدی-که-هر-مولکول-آن-حداکثر-یک-هیدرونیوم-تولید-میکند",{"id":266,"title":267,"cat":10,"pic":268,"up_date":269,"title_url":270,"url":271,"legacy_url":272,"cat_title":26,"update_jalali":232},7651,"اسید چرب: کربوکسیلیک اسید با زنجیر دراز کربنی سیر شده یا سیرنشده بدون شاخه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FUvJ8bGG6Yax0GwbWqETd_200.png","2026-08-17 17:15:17","اسید-چرب-کربوکسیلیک-اسید-با-زنجیر-دراز-کربنی-سیر-شده-یا-سیرنشده-بدون-شاخه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7651\u002Fاسید-چرب-کربوکسیلیک-اسید-با-زنجیر-دراز-کربنی-سیر-شده-یا-سیرنشده-بدون-شاخه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7651\u002Fاسید-چرب-کربوکسیلیک-اسید-با-زنجیر-دراز-کربنی-سیر-شده-یا-سیرنشده-بدون-شاخه",{"id":274,"title":275,"cat":10,"pic":276,"up_date":277,"title_url":278,"url":279,"legacy_url":280,"cat_title":26,"update_jalali":232},7653,"اکسایش: فرایند از دست دادن الکترون توسط اتم‌ها، یون‌ها یا مولکول‌ها","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FvNbPSsE2BsPbhb0t3mXj_200.png","2026-08-17 17:10:34","اکسایش-فرایند-از-دست-دادن-الکترون-توسط-اتمها-یونها-یا-مولکولها","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7653\u002Fاکسایش-فرایند-از-دست-دادن-الکترون-توسط-اتمها-یونها-یا-مولکولها","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7653\u002Fاکسایش-فرایند-از-دست-دادن-الکترون-توسط-اتمها-یونها-یا-مولکولها",{"id":282,"title":283,"cat":10,"pic":284,"up_date":285,"title_url":286,"url":287,"legacy_url":288,"cat_title":26,"update_jalali":232},7654,"اکسنده: گونه‌ای که در واکنش اکسایش-کاهش گونۀ دیگر را اکسید می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FmdEuSnZW3wPcVcnT0HQN_200.png","2026-08-17 17:08:11","اکسنده-گونهای-که-در-واکنش-اکسایش-کاهش-گونۀ-دیگر-را-اکسید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7654\u002Fاکسنده-گونهای-که-در-واکنش-اکسایش-کاهش-گونۀ-دیگر-را-اکسید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7654\u002Fاکسنده-گونهای-که-در-واکنش-اکسایش-کاهش-گونۀ-دیگر-را-اکسید-میکند",{"id":290,"title":291,"cat":10,"pic":292,"up_date":293,"title_url":294,"url":295,"legacy_url":296,"cat_title":26,"update_jalali":232},7655,"الکترود: رسانای الکترونی در نیم سلول الکتروشیمیایی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F7TZzCRvqJdJSQtRvQ01d_200.png","2026-08-17 17:04:59","الکترود-رسانای-الکترونی-در-نیم-سلول-الکتروشیمیایی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7655\u002Fالکترود-رسانای-الکترونی-در-نیم-سلول-الکتروشیمیایی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7655\u002Fالکترود-رسانای-الکترونی-در-نیم-سلول-الکتروشیمیایی",{"id":298,"title":299,"cat":10,"pic":300,"up_date":301,"title_url":302,"url":303,"legacy_url":304,"cat_title":26,"update_jalali":232},7656,"الکتروشیمی: علم استفاده از انرژی الکتریکی برای انجام تغییر شیمیایی یا تولید آن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FkFSdqENFY4UmNdvBPsKN_200.png","2026-08-17 17:03:26","الکتروشیمی-علم-استفاده-از-انرژی-الکتریکی-برای-انجام-تغییر-شیمیایی-یا-تولید-آن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7656\u002Fالکتروشیمی-علم-استفاده-از-انرژی-الکتریکی-برای-انجام-تغییر-شیمیایی-یا-تولید-آن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7656\u002Fالکتروشیمی-علم-استفاده-از-انرژی-الکتریکی-برای-انجام-تغییر-شیمیایی-یا-تولید-آن",{"id":306,"title":307,"cat":10,"pic":308,"up_date":309,"title_url":310,"url":311,"legacy_url":312,"cat_title":26,"update_jalali":232},7657,"انرژی فعال‌سازی: حداقل انرژی لازم برای شروع واکنش شیمیایی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fc33e0ZATqf4qZoJJtRdW_200.png","2026-08-17 17:00:47","انرژی-فعالسازی-حداقل-انرژی-لازم-برای-شروع-واکنش-شیمیایی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7657\u002Fانرژی-فعالسازی-حداقل-انرژی-لازم-برای-شروع-واکنش-شیمیایی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7657\u002Fانرژی-فعالسازی-حداقل-انرژی-لازم-برای-شروع-واکنش-شیمیایی",{"id":314,"title":315,"cat":10,"pic":316,"up_date":317,"title_url":318,"url":319,"legacy_url":320,"cat_title":26,"update_jalali":232},7658,"باز: ماده‌ای تلخ‌مزه که با اسیدها نمک تولید می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F3h078MOhmAlquJfhlUfO_200.png","2026-08-17 16:58:20","باز-مادهای-تلخمزه-که-با-اسیدها-نمک-تولید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F7658\u002Fباز-مادهای-تلخمزه-که-با-اسیدها-نمک-تولید-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F7658\u002Fباز-مادهای-تلخمزه-که-با-اسیدها-نمک-تولید-میکند"]