[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"categoryMenus":3,"blogPost-6062":193,"$f5ckEXM3Ivk4oz-jsQHXWOvE7ZF9kmL456pTzghnDpeE":214},{"status":4,"data":5},1,[6,46,106,124,144],{"id":4,"title":7,"list_order":4,"items":8},"آشنایی",[9,15,19,23,30,34,38,42],{"id":10,"link":11,"type":12,"slug":13,"title":14},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content",null,"قوانین و مقررات",{"id":16,"link":17,"type":12,"slug":13,"title":18},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":20,"link":21,"type":12,"slug":13,"title":22},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":24,"link":25,"type":26,"slug":27,"handler":28,"title":29},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":31,"link":32,"type":12,"slug":13,"title":33},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":35,"link":36,"type":12,"slug":13,"title":37},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":39,"link":40,"type":12,"slug":13,"title":41},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":43,"link":44,"type":12,"slug":13,"title":45},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":47,"title":48,"list_order":4,"items":49},2,"المپیادها",[50,54,58,62,66,70,74,78,82,86,90,94,98,102],{"id":51,"link":52,"type":12,"slug":13,"title":53},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":55,"link":56,"type":12,"slug":13,"title":57},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":59,"link":60,"type":12,"slug":13,"title":61},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":63,"link":64,"type":12,"slug":13,"title":65},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":67,"link":68,"type":12,"slug":13,"title":69},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":71,"link":72,"type":12,"slug":13,"title":73},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":75,"link":76,"type":12,"slug":13,"title":77},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":79,"link":80,"type":12,"slug":13,"title":81},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":83,"link":84,"type":12,"slug":13,"title":85},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":87,"link":88,"type":12,"slug":13,"title":89},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":91,"link":92,"type":12,"slug":13,"title":93},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":95,"link":96,"type":12,"slug":13,"title":97},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":99,"link":100,"type":12,"slug":13,"title":101},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":103,"link":104,"type":12,"slug":13,"title":105},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":107,"title":108,"list_order":4,"items":109},3,"نمونه و تیزهوشان",[110,114,119],{"id":111,"link":112,"type":12,"slug":13,"title":113},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":115,"link":116,"type":26,"slug":117,"handler":117,"title":118},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":120,"link":121,"type":26,"slug":122,"handler":122,"title":123},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":125,"title":126,"list_order":4,"items":127},7,"کتابهای درسی",[128,132,136,140],{"id":129,"link":130,"type":12,"slug":13,"title":131},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":133,"link":134,"type":12,"slug":13,"title":135},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":137,"link":138,"type":12,"slug":13,"title":139},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":141,"link":142,"type":12,"slug":13,"title":143},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":10,"title":145,"list_order":10,"items":146},"پیشنهاد ویژه",[147,152,157,162,167,172,177,181,185,189],{"id":148,"link":149,"type":26,"slug":150,"handler":150,"title":151},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":153,"link":154,"type":26,"slug":155,"handler":155,"title":156},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":158,"link":159,"type":26,"slug":160,"handler":160,"title":161},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":163,"link":164,"type":26,"slug":165,"handler":165,"title":166},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":168,"link":169,"type":26,"slug":170,"handler":170,"title":171},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":173,"link":174,"type":12,"slug":175,"title":176},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":178,"link":179,"type":12,"slug":13,"title":180},67,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":182,"link":183,"type":12,"slug":13,"title":184},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":186,"link":187,"type":12,"slug":13,"title":188},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":190,"link":191,"type":12,"slug":13,"title":192},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"id":194,"section":178,"base":195,"course":196,"lesson":197,"title":198,"cat":199,"pic":200,"info_graphic":13,"podcast":13,"body":201,"tags":202,"metadata":13,"featured":205,"status":4,"views":206,"subdate":207,"up_date":208,"first_name":209,"last_name":210,"avatar":13,"cat_title":211,"subdate_jalali":212,"update_jalali":213},6062,1169,1171,3853,"پرتو کیهانی: ذرات پرانرژی از فضا به سمت زمین",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fws8D4NVxxE0u2SgETX1n_800.png","\u003Cdiv aria-label=\"پرتو کیهانی: ذرات پرانرژی از فضا به سمت زمین\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">پرتوهای کیهانی: مهمانان ناشناس از اعماق فضا\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">سفر میلیون‌ها سالهٔ ذرات ریز و پرانرژی به سمت سیارهٔ ما\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">این مقاله به بررسی \u003Cstrong>پرتوهای کیهانی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup>، منشأ مرموز آن‌ها، انواع مختلف و تأثیرات شگفت‌انگیز این ذرات بر زندگی روزمره و فناوری می‌پردازد. با مطالعهٔ این مقاله، با مفاهیم کلیدی مانند \u003Cstrong>شَبکیه‌ی کیهانی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup>، \u003Cstrong>انفجارهای اَبَرنَوَاختری\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup> و نقش میدان مغناطیسی زمین در محافظت از ما آشنا خواهید شد.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پرتو کیهانی چیست و از کجا می‌آید؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>تصور کنید بارانی از ذرات بسیار ریز، کوچک‌تر از اتم، با سرعتی نزدیک به سرعت نور، دائماً در حال باریدن بر سراسر سیارهٔ زمین هستند. این همان \u003Cstrong>پرتو کیهانی\u003C\u002Fstrong> است. این ذرات اساساً \u003Cstrong>پروتون\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup> و \u003Cstrong>هستهٔ اتم\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup> هستند که انرژی بسیار بالایی دارند. منشأ اصلی این ذرات پرانرژی، خارج از منظومهٔ شمسی ماست. برای درک بهتر، فکر کنید یک توپ بیلیارد با سرعت بسیار زیاد به توپ‌های دیگر برخورد می‌کند و آن‌ها را به اطراف پرتاب می‌کند. در فضا، انفجار ستاره‌های غول‌پیکر به نام \u003Cstrong>اَبَرنَوَاختر\u003C\u002Fstrong>ها، نقش همان ضربهٔ اول را بازی می‌کنند و ذرات را با انرژی فوق‌العاده‌ای به فضا پرتاب می‌کنند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>انرژی این ذرات آنقدر زیاد است که دانشمندان آن را با واحد \u003Cstrong>الکترون‌وُلت\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup> اندازه‌گیری می‌کنند. یک پرتو کیهانی معمولی می‌تواند انرژی‌ای معادل \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">1,000,000,000,000\u003C\u002Fspan> الکترون‌ولت داشته باشد! برای مقایسه، انرژی یک پرتو نور معمولی که از لامپ می‌آید، تنها حدود \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">2\u003C\u002Fspan> الکترون‌ولت است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"انواع اصلی پرتوهای کیهانی\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">نوع پرتو کیهانی\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">منشأ\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">ذرات تشکیل‌دهنده\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">سهم تقریبی\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #ffffff; background: #ffffff; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">پرتوهای کیهانی کهکشانی\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #ffffff; background: #ffffff; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">خارج از کهکشان راه‌شیری (مانند ابرنواخترها)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #ffffff; background: #ffffff; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">عمدتاً پروتون و هستهٔ هلیوم\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #ffffff; background: #ffffff; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">۹۰٪\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #f8fafc; background: #f8fafc; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">پرتوهای کیهانی خورشیدی\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #f8fafc; background: #f8fafc; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">خورشید (طوفان‌های خورشیدی)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #f8fafc; background: #f8fafc; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">الکترون، پروتون و ذرات آلفا\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"background-color: #f8fafc; background: #f8fafc; border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">۱۰٪\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">سفر پرتوهای کیهانی و برخورد با زمین\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>سفر این ذرات از فضاهای دور تا زمین، میلیون‌ها سال به طول می‌انجامد. وقتی به نزدیکی زمین می‌رسند، با اولین مانع بزرگ روبرو می‌شوند: \u003Cstrong>میدان مغناطیسی زمین\u003C\u002Fstrong>. این میدان مانند یک سپر نامرئی عمل می‌کند و بسیاری از ذرات پرتو کیهانی را به سمت قطب‌های مغناطیسی زمین هدایت می‌کند. به همین دلیل است که پدیدهٔ زیبای \u003Cstrong>شَفَق قُطبی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup> بیشتر در مناطق نزدیک به قطب دیده می‌شود؛ زیرا ذرات در آن مناطق با اتم‌های جو برخورد کرده و نورهای رنگی تولید می‌کنند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>یک آزمایش فکری:\u003C\u002Fstrong> فرض کنید یک آهنربای قوی و یک سوزن دارید. اگر سوزن (که نقش ذرهٔ پرتو کیهانی را دارد) را به سمت آهنربا (میدان مغناطیسی زمین) پرتاب کنید، مسیر آن منحرف می‌شود. پرتوهای کیهانی نیز دقیقاً همین رفتار را دارند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>ذراتی که از این سپر مغناطیسی عبور می‌کنند، سپس با لایه‌های بالایی جو زمین برخورد می‌کنند. این برخوردها بسیار شدید هستند و باعث می‌شوند ذرات اصلی پرتو کیهانی به ذرات ثانویهٔ بیشتری شکسته شوند. این فرآیند مانند این است که یک گِلوله به یک کاسهٔ پر از گُلوله‌های دیگر برخورد کند و یک \u003Cstrong>رگبار هوایی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup> از ذرات ریز ایجاد کند. این رگبار هوایی تا سطح زمین ادامه می‌یابد و ما دائماً در معرض آن هستیم، بدون اینکه متوجه شویم.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">چگونه پرتوهای کیهانی را کشف و اندازه‌گیری می‌کنیم؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>از آنجا که این ذرات با چشم دیده نمی‌شوند، دانشمندان از ابزارهای خاصی به نام \u003Cstrong>آشکارساز\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۹\u003C\u002Fsup> استفاده می‌کنند. یک آشکارساز ساده می‌تواند یک \u003Cstrong>اتاقک ابر\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۱۰\u003C\u002Fsup> باشد. در این اتاقک، بخار آب فوق‌اشباع وجود دارد. وقتی یک ذرهٔ پرتو کیهانی از آن عبور می‌کند، مانند یک هواپیما که رد بخار در آسمان ایجاد می‌کند، یک ردّ بخار کوچک از خود به جا می‌گذارد. دانشمندان با دیدن این ردّها می‌توانند مسیر و نوع ذره را تشخیص دهند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>آشکارسازهای پیشرفته‌تر و بزرگ‌تری نیز وجود دارند. برخی از آن‌ها در کوه‌ها و برخی دیگر در زیر زمین نصب شده‌اند تا بتوانند ذرات با انرژی بسیار بالا را که تعداد کمتری دارند، ثبت کنند. بزرگ‌ترین آشکارساز پرتوهای کیهانی در جهان، \u003Cstrong>رصدخانهٔ \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">Pierre Auger\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fstrong> در آرژانتین است که مساحتی به وسعت \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">3,000\u003C\u002Fspan> کیلومتر مربع را پوشش می‌دهد!\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پرتوهای کیهانی و زندگی ما: از تکنولوژی تا سلامت\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>شاید فکر کنید این ذرات نامرئی هیچ تأثیری بر زندگی شما ندارند، اما اینطور نیست. یکی از تأثیرات مهم آن‌ها بر روی تجهیزات الکترونیکی پیشرفته است. ذرات پرانرژی می‌توانند به تراشه‌های حافظه در رایانه‌ها، تلفن‌های همراه و حتی سیستم‌های هواپیما برخورد کنند و باعث ایجاد خطاهای لحظه‌ای به نام \u003Cstrong>چرخش بیت\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۱۱\u003C\u002Fsup> شوند. این خطا ممکن است باعث از کار افتادن موقت یک دستگاه یا محاسبهٔ اشتباه شود. مهندسان برای طراحی این قطعات، باید اثرات پرتوهای کیهانی را نیز در نظر بگیرند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>تأثیر دیگر این پرتوها بر سلامت انسان‌ها، به ویژه مسافران و خدمهٔ پروازهای طولانی‌مدت و فضانوردان است. در ارتفاعات بالا، لایهٔ محافظ جو نازک‌تر است و در نتیجه میزان پرتوگیری بیشتر می‌شود. خلبانان و مهمانداران پروازهای بین‌المللی در معرض مقدار بیشتری از این پرتوها نسبت به افراد عادی روی زمین هستند. دانشمندان با استفاده از فرمول‌هایی میزان این پرتوگیری را محاسبه می‌کنند. یک فرمول ساده شده برای محاسبهٔ دوز پرتوگیری به این صورت است:\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ D = k \\times F \\times t $\u003C\u002Fspan>\u003Cbr>\r\nدر این فرمول، \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ D $\u003C\u002Fspan> دوز پرتو دریافتی، \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ k $\u003C\u002Fspan> یک ثابت، \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ F $\u003C\u002Fspan> شار پرتوهای کیهانی و \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ t $\u003C\u002Fspan> زمان در معرض قرارگیری است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>با این حال، نگران نباشید! مقدار پرتوگیری برای اکثر مردم روی سطح زمین بسیار ناچیز و کاملاً بی‌خطر است. بدن انسان مکانیسم‌های ترمیم طبیعی برای مقابله با اینگونه آسیب‌های کوچک دارد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا پرتوهای کیهانی مانند پرتوهای ایکس یا گاما هستند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 12px; padding: 12px 14px\">خیر. پرتوهای ایکس و گاما، خود \u003Cstrong>انرژی خالص\u003C\u002Fstrong> (امواج الکترومغناطیس) هستند. اما پرتوهای کیهانی از \u003Cstrong>ذرات مادی\u003C\u002Fstrong> با جرم (مانند پروتون و هستهٔ اتم) تشکیل شده‌اند که انرژی جنبشی بسیار بالایی دارند.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا پرتوهای کیهانی برای انسان مرئی هستند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 12px; padding: 12px 14px\">خیر، ما نمی‌توانیم خود ذرات را ببینیم. اما می‌توانیم \u003Cstrong>نتیجهٔ\u003C\u002Fstrong> برخورد آن‌ها با جو را ببینیم. پدیدهٔ شفق قطبی یک نمونهٔ مستقیم و قابل مشاهده از این برهمکنش است.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا این پرتوها می‌توانند باعث ایجاد قدرت‌های فوق‌طبیعی در انسان شوند، همانطور که در بعضی داستان‌ها می‌بینیم؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 12px; padding: 12px 14px\">این یک باور کاملاً غیرعلمی و مربوط به داستان‌های تخیلی است. برخورد پرتوهای کیهانی با بدن انسان، در بدترین حالت می‌تواند احتمال بروز مشکلات سلامتی را \u003Cstrong>بسیار اندکی\u003C\u002Fstrong> افزایش دهد و هیچ‌گاه باعث ایجاد قدرت‌های ویژه نمی‌شود. اثرات آن در سطح سلولی و مولکولی است، نه در ایجاد توانایی‌های خارق‌العاده.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی:\u003C\u002Fstrong> پرتوهای کیهانی جریانی مداوم از ذرات زیراتمی هستند که از اعماق فضا به زمین می‌رسند. این ذرات که عمدتاً پروتون و هستهٔ اتم هستند، توسط پدیده‌های خشن کیهانی مانند انفجار ابرنواخترها شتاب می‌گیرند. میدان مغناطیسی و جو زمین سپرهای محافظتی حیاتی در برابر این ذرات هستند. اگرچه این پرتوها می‌توانند بر فناوری تأثیر بگذارند و برای فضانوردان چالشی سلامتی ایجاد کنند، اما برای ساکنان عادی زمین بی‌خطر محسوب می‌شوند. مطالعهٔ این پرتوها پنجره‌ای به سوی درک جهان پرانرژی و فرآیندهای خشن کیهانی باز می‌کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پاورقی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup> پرتو کیهانی (Cosmic Ray)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup> شَبکیه‌ی کیهانی (Cosmic Web)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup> انفجارهای اَبَرنَوَاختری (Supernova Explosions)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup> پروتون (Proton)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup> هستهٔ اتم (Atomic Nucleus)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup> الکترون‌وُلت (Electronvolt)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup> شَفَق قُطبی (Aurora)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup> رگبار هوایی (Air Shower)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۹\u003C\u002Fsup> آشکارساز (Detector)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۱۰\u003C\u002Fsup> اتاقک ابر (Cloud Chamber)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۱۱\u003C\u002Fsup> چرخش بیت (Bit Flip)\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 20px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">ذرات پرانرژی\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">منشأ پرتوهای کیهانی\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">میدان مغناطیسی زمین\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">شفق قطبی\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">آشکارسازهای کیهانی\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[203,204],"پرتو کیهانی","Cosmic ray",0,245,"2025-11-03 13:24:33","2026-09-03 13:07:57","ندا","بنی هاشمی","کپسول آموزشی","1404\u002F08\u002F12","13:07 1405\u002F06\u002F12",{"tests":215,"papers":216,"files":217,"questions":218,"exams":219,"tutorials":220,"blogs":221},[],[],[],[],[],[],[222,231,239,247,255,263,271,279,287,295,303,311],{"id":223,"title":224,"cat":199,"pic":225,"up_date":226,"title_url":227,"url":228,"legacy_url":229,"cat_title":211,"update_jalali":230},5998,"آزمایش قطره‌روغن میلیکان: روش اندازه‌گیری بار الکتریکی الکترون","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fgqjh4S7JplvhmGRMJqMj_200.png","2026-09-03 21:34:59","آزمایش-قطرهروغن-میلیکان-روش-اندازهگیری-بار-الکتریکی-الکترون","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F5998\u002Fآزمایش-قطرهروغن-میلیکان-روش-اندازهگیری-بار-الکتریکی-الکترون","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F5998\u002Fآزمایش-قطرهروغن-میلیکان-روش-اندازهگیری-بار-الکتریکی-الکترون","1405\u002F06\u002F12",{"id":232,"title":233,"cat":199,"pic":234,"up_date":235,"title_url":236,"url":237,"legacy_url":238,"cat_title":211,"update_jalali":230},6001,"آهنربای موقت: ماده‌ای که فقط در حضور میدان مغناطیسی خارجی خاصیت مغناطیسی پیدا می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FKzY98AixlZz3xwrOZGxn_200.png","2026-09-03 21:33:53","آهنربای-موقت-مادهای-که-فقط-در-حضور-میدان-مغناطیسی-خارجی-خاصیت-مغناطیسی-پیدا-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6001\u002Fآهنربای-موقت-مادهای-که-فقط-در-حضور-میدان-مغناطیسی-خارجی-خاصیت-مغناطیسی-پیدا-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6001\u002Fآهنربای-موقت-مادهای-که-فقط-در-حضور-میدان-مغناطیسی-خارجی-خاصیت-مغناطیسی-پیدا-میکند",{"id":240,"title":241,"cat":199,"pic":242,"up_date":243,"title_url":244,"url":245,"legacy_url":246,"cat_title":211,"update_jalali":230},6000,"آهنربای دائمی: ماده‌ای که خاصیت مغناطیسی خود را برای مدت طولانی حفظ می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fj0bvh6Xq1ZlHVpIwgL2n_200.png","2026-09-03 21:31:31","آهنربای-دائمی-مادهای-که-خاصیت-مغناطیسی-خود-را-برای-مدت-طولانی-حفظ-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6000\u002Fآهنربای-دائمی-مادهای-که-خاصیت-مغناطیسی-خود-را-برای-مدت-طولانی-حفظ-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6000\u002Fآهنربای-دائمی-مادهای-که-خاصیت-مغناطیسی-خود-را-برای-مدت-طولانی-حفظ-میکند",{"id":248,"title":249,"cat":199,"pic":250,"up_date":251,"title_url":252,"url":253,"legacy_url":254,"cat_title":211,"update_jalali":230},6004,"آهنربای میله‌ای: آهنربایی با شکل میله‌ای و دو قطب شمال و جنوب","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FfjqWwGZtjzGxxtgYmIBg_200.png","2026-09-03 21:27:17","آهنربای-میلهای-آهنربایی-با-شکل-میلهای-و-دو-قطب-شمال-و-جنوب","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6004\u002Fآهنربای-میلهای-آهنربایی-با-شکل-میلهای-و-دو-قطب-شمال-و-جنوب","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6004\u002Fآهنربای-میلهای-آهنربایی-با-شکل-میلهای-و-دو-قطب-شمال-و-جنوب",{"id":256,"title":257,"cat":199,"pic":258,"up_date":259,"title_url":260,"url":261,"legacy_url":262,"cat_title":211,"update_jalali":230},6005,"آهنربای نعلی‌شکل: آهنربایی با شکل نعلی و دو قطب نزدیک به هم","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F5gt8jhGsjUqTgink0wPG_200.png","2026-09-03 21:25:48","آهنربای-نعلیشکل-آهنربایی-با-شکل-نعلی-و-دو-قطب-نزدیک-به-هم","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6005\u002Fآهنربای-نعلیشکل-آهنربایی-با-شکل-نعلی-و-دو-قطب-نزدیک-به-هم","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6005\u002Fآهنربای-نعلیشکل-آهنربایی-با-شکل-نعلی-و-دو-قطب-نزدیک-به-هم",{"id":264,"title":265,"cat":199,"pic":266,"up_date":267,"title_url":268,"url":269,"legacy_url":270,"cat_title":211,"update_jalali":230},6007,"ابررسانایی: پدیده از بین رفتن مقاومت الکتریکی در برخی مواد در دماهای بسیار پایین ","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FCgGPQrX7757863SNHgLo_200.png","2026-09-03 21:23:29","ابررسانایی-پدیده-از-بین-رفتن-مقاومت-الکتریکی-در-برخی-مواد-در-دماهای-بسیار-پایین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6007\u002Fابررسانایی-پدیده-از-بین-رفتن-مقاومت-الکتریکی-در-برخی-مواد-در-دماهای-بسیار-پایین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6007\u002Fابررسانایی-پدیده-از-بین-رفتن-مقاومت-الکتریکی-در-برخی-مواد-در-دماهای-بسیار-پایین",{"id":272,"title":273,"cat":199,"pic":274,"up_date":275,"title_url":276,"url":277,"legacy_url":278,"cat_title":211,"update_jalali":230},6010,"اختلاف پتانسیل: تفاوت انرژی پتانسیل الکتریکی بین دو نقطه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FbG7qLSig7SozrV99TvJs_200.png","2026-09-03 21:20:48","اختلاف-پتانسیل-تفاوت-انرژی-پتانسیل-الکتریکی-بین-دو-نقطه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6010\u002Fاختلاف-پتانسیل-تفاوت-انرژی-پتانسیل-الکتریکی-بین-دو-نقطه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6010\u002Fاختلاف-پتانسیل-تفاوت-انرژی-پتانسیل-الکتریکی-بین-دو-نقطه",{"id":280,"title":281,"cat":199,"pic":282,"up_date":283,"title_url":284,"url":285,"legacy_url":286,"cat_title":211,"update_jalali":230},6012,"افت پتانسیل: کاهش پتانسیل الکتریکی در طول یک مقاومت","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fw71lziDrcQaljtHoYqXe_200.png","2026-09-03 21:18:36","افت-پتانسیل-کاهش-پتانسیل-الکتریکی-در-طول-یک-مقاومت","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6012\u002Fافت-پتانسیل-کاهش-پتانسیل-الکتریکی-در-طول-یک-مقاومت","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6012\u002Fافت-پتانسیل-کاهش-پتانسیل-الکتریکی-در-طول-یک-مقاومت",{"id":288,"title":289,"cat":199,"pic":290,"up_date":291,"title_url":292,"url":293,"legacy_url":294,"cat_title":211,"update_jalali":230},6015,"القاگر: قطعه‌ای که انرژی را در میدان مغناطیسی ذخیره می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FC9OaWYwqDtAnpe5HMagP_200.png","2026-09-03 21:15:18","القاگر-قطعهای-که-انرژی-را-در-میدان-مغناطیسی-ذخیره-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6015\u002Fالقاگر-قطعهای-که-انرژی-را-در-میدان-مغناطیسی-ذخیره-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6015\u002Fالقاگر-قطعهای-که-انرژی-را-در-میدان-مغناطیسی-ذخیره-میکند",{"id":296,"title":297,"cat":199,"pic":298,"up_date":299,"title_url":300,"url":301,"legacy_url":302,"cat_title":211,"update_jalali":230},6017,"القای الکترومغناطیسی: تولید جریان الکتریکی در هادی به دلیل تغییر میدان مغناطیسی ","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FzZYZa5Aw6cWmyjatCXf8_200.png","2026-09-03 21:12:25","القای-الکترومغناطیسی-تولید-جریان-الکتریکی-در-هادی-به-دلیل-تغییر-میدان-مغناطیسی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6017\u002Fالقای-الکترومغناطیسی-تولید-جریان-الکتریکی-در-هادی-به-دلیل-تغییر-میدان-مغناطیسی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6017\u002Fالقای-الکترومغناطیسی-تولید-جریان-الکتریکی-در-هادی-به-دلیل-تغییر-میدان-مغناطیسی",{"id":304,"title":305,"cat":199,"pic":306,"up_date":307,"title_url":308,"url":309,"legacy_url":310,"cat_title":211,"update_jalali":230},6019,"القای الکتریکی: جدا شدن بارهای الکتریکی در یک ماده به دلیل میدان الکتریکی خارجی ","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FNF4BiItP6MWZB3ja2N28_200.png","2026-09-03 13:38:46","القای-الکتریکی-جدا-شدن-بارهای-الکتریکی-در-یک-ماده-به-دلیل-میدان-الکتریکی-خارجی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6019\u002Fالقای-الکتریکی-جدا-شدن-بارهای-الکتریکی-در-یک-ماده-به-دلیل-میدان-الکتریکی-خارجی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6019\u002Fالقای-الکتریکی-جدا-شدن-بارهای-الکتریکی-در-یک-ماده-به-دلیل-میدان-الکتریکی-خارجی",{"id":312,"title":313,"cat":199,"pic":314,"up_date":315,"title_url":316,"url":317,"legacy_url":318,"cat_title":211,"update_jalali":230},6021,"القای مغناطیسی: ایجاد مغناطیس در یک ماده به دلیل میدان مغناطیسی خارجی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fcq9luN7lBykjmy5iKzW5_200.png","2026-09-03 13:36:59","القای-مغناطیسی-ایجاد-مغناطیس-در-یک-ماده-به-دلیل-میدان-مغناطیسی-خارجی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6021\u002Fالقای-مغناطیسی-ایجاد-مغناطیس-در-یک-ماده-به-دلیل-میدان-مغناطیسی-خارجی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6021\u002Fالقای-مغناطیسی-ایجاد-مغناطیس-در-یک-ماده-به-دلیل-میدان-مغناطیسی-خارجی"]