[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"categoryMenus":3,"blogPost-13715":193,"$fPjL9x4NFt2kwyWxgZEaIp-eWr4cDt8PzMsPMGf1xKBI":214},{"status":4,"data":5},1,[6,46,106,124,144],{"id":4,"title":7,"list_order":4,"items":8},"آشنایی",[9,15,19,23,30,34,38,42],{"id":10,"link":11,"type":12,"slug":13,"title":14},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content",null,"قوانین و مقررات",{"id":16,"link":17,"type":12,"slug":13,"title":18},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":20,"link":21,"type":12,"slug":13,"title":22},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":24,"link":25,"type":26,"slug":27,"handler":28,"title":29},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":31,"link":32,"type":12,"slug":13,"title":33},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":35,"link":36,"type":12,"slug":13,"title":37},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":39,"link":40,"type":12,"slug":13,"title":41},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":43,"link":44,"type":12,"slug":13,"title":45},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":47,"title":48,"list_order":4,"items":49},2,"المپیادها",[50,54,58,62,66,70,74,78,82,86,90,94,98,102],{"id":51,"link":52,"type":12,"slug":13,"title":53},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":55,"link":56,"type":12,"slug":13,"title":57},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":59,"link":60,"type":12,"slug":13,"title":61},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":63,"link":64,"type":12,"slug":13,"title":65},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":67,"link":68,"type":12,"slug":13,"title":69},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":71,"link":72,"type":12,"slug":13,"title":73},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":75,"link":76,"type":12,"slug":13,"title":77},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":79,"link":80,"type":12,"slug":13,"title":81},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":83,"link":84,"type":12,"slug":13,"title":85},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":87,"link":88,"type":12,"slug":13,"title":89},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":91,"link":92,"type":12,"slug":13,"title":93},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":95,"link":96,"type":12,"slug":13,"title":97},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":99,"link":100,"type":12,"slug":13,"title":101},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":103,"link":104,"type":12,"slug":13,"title":105},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":107,"title":108,"list_order":4,"items":109},3,"نمونه و تیزهوشان",[110,114,119],{"id":111,"link":112,"type":12,"slug":13,"title":113},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":115,"link":116,"type":26,"slug":117,"handler":117,"title":118},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":120,"link":121,"type":26,"slug":122,"handler":122,"title":123},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":125,"title":126,"list_order":4,"items":127},7,"کتابهای درسی",[128,132,136,140],{"id":129,"link":130,"type":12,"slug":13,"title":131},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":133,"link":134,"type":12,"slug":13,"title":135},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":137,"link":138,"type":12,"slug":13,"title":139},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":141,"link":142,"type":12,"slug":13,"title":143},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":10,"title":145,"list_order":10,"items":146},"پیشنهاد ویژه",[147,152,157,162,167,172,177,181,185,189],{"id":148,"link":149,"type":26,"slug":150,"handler":150,"title":151},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":153,"link":154,"type":26,"slug":155,"handler":155,"title":156},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":158,"link":159,"type":26,"slug":160,"handler":160,"title":161},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":163,"link":164,"type":26,"slug":165,"handler":165,"title":166},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":168,"link":169,"type":26,"slug":170,"handler":170,"title":171},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":173,"link":174,"type":12,"slug":175,"title":176},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":178,"link":179,"type":12,"slug":13,"title":180},67,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":182,"link":183,"type":12,"slug":13,"title":184},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":186,"link":187,"type":12,"slug":13,"title":188},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":190,"link":191,"type":12,"slug":13,"title":192},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"id":194,"section":4,"base":195,"course":196,"lesson":197,"title":198,"cat":199,"pic":200,"info_graphic":13,"podcast":13,"body":201,"tags":202,"metadata":13,"featured":196,"status":4,"views":206,"subdate":207,"up_date":208,"first_name":209,"last_name":210,"avatar":13,"cat_title":211,"subdate_jalali":212,"update_jalali":213},13715,61,0,133,"سوخت‌های فسیلی: منابع انرژی که از باقی‌مانده جانوران و گیاهان بسیار قدیمی در زیر زمین تشکیل شده‌اند.",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FBLRnPUtP2L4R6a6vfaHP_800.png","\u003Cdiv aria-label=\"سوخت‌های فسیلی؛ گنجینه‌های زیرزمینی\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Cdiv style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">سوخت‌های فسیلی: از دل تاریخ تا زندگی روزمرهٔ ما\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">انرژی نهفته در نفت، گاز و زغال‌سنگ چگونه به خانه‌های ما می‌رسد؟\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">نفت، گاز طبیعی و زغال‌سنگ از بقایای جانوران و گیاهان بسیار قدیمی که میلیون‌ها سال پیش در زیر گل و لای دفن شده‌اند، به وجود آمده‌اند. این مقاله با زبان ساده توضیح می‌دهد این سوخت‌ها چگونه ساخته می‌شوند، چه کاربردی دارند و چرا باید در مصرف آن‌ها صرفه‌جویی کنیم.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">سوخت‌های فسیلی چیست و از کجا می‌آیند؟\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">نگاهی به سفری ۳۰۰ میلیون ساله\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>زمانی که پدربزرگ‌های پدربزرگ‌های ما هم به دنیا نیامده بودند، کرهٔ زمین پر از جنگل‌های انبوه و دریاهای کوچک و بزرگ بود. گیاهان و جانوران کوچک دریایی (مانند جلبک‌ها و موجودات ریز) پس از مرگ، در کف مرداب‌ها و اقیانوس‌ها جمع می‌شدند. لایه‌های ضخیم گل و شن روی آن‌ها را می‌پوشاند. با گذشت میلیون‌ها سال، فشار و گرمای زیاد، این بقایا را به مواد سیاه و چرب یا گاز تبدیل کرد. به این ترتیب \u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">سه دوست فسیلی\u003C\u002Fspan> یعنی نفت، گاز و زغال‌سنگ متولد شدند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">مثال ملموس\u003C\u002Fspan> یک تکه نان را زیر یک کتاب سنگین فشار دهید. بعد از چند روز، نان فشرده و سفت می‌شود. زمین هم همین کار را با بقایای گیاهان و جانوران انجام داده، منتها با فشار بسیار بیشتر و در مدت زمان خیلی طولانی‌تر.\r\n\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">انواع سوخت‌های فسیلی\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">نفت، گاز و زغال‌سنگ؛ هرکدام شکل و کار متفاوتی دارند\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"مقایسه سوخت‌های فسیلی\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">نوع سوخت\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">چگونه ساخته می‌شود؟\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مهمترین کاربردها\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">نفت خام\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">بقایای جانوران ریز دریایی زیر دریا\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">بنزین، گازوئیل، پلاستیک، دارو\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">گاز طبیعی\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">همراه نفت یا جداگانه از گیاهان دفن شده\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">گرمایش خانه، پخت غذا، تولید برق\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">زغال‌سنگ\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">جنگل‌های قدیمی در مرداب‌ها\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">تولید برق در نیروگاه‌ها، گرمای کارخانه‌ها\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">کاربردهای روزمرهٔ سوخت‌های فسیلی\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">از خودروی مدرسه تا کیسهٔ پلاستیکی نان\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>هر روز صبح که سوار اتوبوس یا خودروی شخصی می‌شوید، اتوبوس از بنزین یا گازوئیل (که از نفت ساخته شده) استفاده می‌کند. وقتی مادر در خانه غذا می‌پزد، اگر از اجاق گاز شهری استفاده کند، همان گاز طبیعی است که از لابه‌لای سنگ‌ها بیرون آمده. حتی کیسهٔ پلاستیکی که نان صبحانه در آن است، از نفت ساخته شده. اسباب‌بازی‌های پلاستیکی، رنگ‌های دیوار و بسیاری از داروها هم وامدار سوخت‌های فسیلی هستند. در زمستان، بسیاری از نیروگاه‌ها با سوزاندن زغال‌سنگ، برق مورد نیاز بخاری‌های برقی را تولید می‌کنند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">یکی از فرمول‌های سادهٔ سوختن گاز طبیعی (متان\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">[1]\u003C\u002Fspan>) در اجاق گاز به این صورت است: \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ CH_4 + 2O_2 \\rightarrow CO_2 + 2H_2O $\u003C\u002Fspan>. یعنی هر مولکول متان با دو مولکول اکسیژن ترکیب می‌شود و دی‌اکسید کربن و بخار آب تولید می‌کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">چالش‌های مفهومی (پرسش و پاسخ)\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">سؤالاتی که شاید برای شما هم پیش آمده باشد\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; margin-bottom: 12px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #24292f\">سؤال ۱: آیا سوخت‌های فسیلی تمام‌شدنی هستند؟\u003C\u002Fstrong>\u003Cbr>\r\nپاسخ: بله. چون ساخت آن‌ها میلیون‌ها سال طول می‌کشد، اما ما در مدت کمتر از \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">200\u003C\u002Fspan> سال مقدار زیادی از آن‌ها را مصرف کرده‌ایم. به همین دلیل به آن‌ها «منابع تجدیدناپذیر» می‌گوییم. مثل یک شکلات که اگر یکباره بخورید، دیگر چیزی برای فردا نمی‌ماند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; margin-bottom: 12px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #24292f\">سؤال ۲: چرا وقتی خودرو زیاد است، هوا کثیف می‌شود؟\u003C\u002Fstrong>\u003Cbr>\r\nپاسخ: خودروها با سوختن بنزین، گازهایی مانند دی‌اکسید کربن و دود تولید می‌کنند. این گازها در هوای شهر جمع می‌شوند و نفس کشیدن را سخت می‌کنند. به این پدیده «آلودگی هوا» می‌گویند. همچنین دی‌اکسید کربن زیادی که وارد هوا می‌شود، مانند یک پتو دور زمین را می‌گیرد و آن را گرم‌تر می‌کند (گرمایش جهانی\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">[2]\u003C\u002Fspan>).\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #24292f\">سؤال ۳: آیا می‌توان بدون سوخت‌های فسیلی زندگی کرد؟\u003C\u002Fstrong>\u003Cbr>\r\nپاسخ: امروزه خیلی سخت است، اما دانشمندان در حال ساخت خودروهای برقی هستند که با باتری کار می‌کنند و از انرژی خورشید یا باد برای تولید برق استفاده می‌کنند. ما هم می‌توانیم با کم کردن مصرف، مثلاً پیاده‌روی به جای ماشین یا خاموش کردن لامپ‌های اضافی، کمک کنیم.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">چگونه مصرف سوخت‌های فسیلی را کاهش دهیم؟\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">قدم‌های کوچک، تأثیر بزرگ\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>به جای اینکه با ماشین به مدرسه بروید، می‌توانید پیاده بروید یا از دوچرخه استفاده کنید. در خانه، مطمئن شوید شیر گاز بعد از آشپزی بسته شود. استفاده از کیف پارچه‌ای به جای کیسه پلاستیکی هم به کاهش مصرف نفت کمک می‌کند. با روشن نکردن غیرضروری بخاری یا کولر، برق کمتری مصرف می‌شود و نیروگاه‌ها مجبور نیستند زغال‌سنگ زیادی بسوزانند. هر یک از ما می‌توانیم یک \u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">قهرمان انرژی\u003C\u002Fspan> باشیم.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong style=\"color: #344054\">نکته پایانی\u003C\u002Fstrong> سوخت‌های فسیلی (نفت، گاز، زغال‌سنگ) سرمایهٔ میلیون‌سالهٔ زمین هستند. آن‌ها در زندگی ما نقش مهمی دارند، اما دیر یا زود تمام می‌شوند و هنگام سوختن، هوای پاک را آلوده می‌کنند. با یادگیری و انجام راهکارهای سادهٔ صرفه‌جویی، می‌توانیم از این گنجینه بهتر محافظت کنیم و آیندهٔ بهتری برای خود و زمین بسازیم.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">پاورقی\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">توضیح واژه‌ها و اختصارات علمی\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp style=\"font-size: 13px; margin-bottom: 8px; margin-left: 4px; margin-right: 4px; margin-top: 8px\">[1] متان: ساده‌ترین و اصلی‌ترین جزء گاز طبیعی. فرمول شیمیایی آن \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">CH\u003Csub>4\u003C\u002Fsub>\u003C\u002Fspan> است. (معادل انگلیسی: Methane)\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp style=\"font-size: 13px\">[2] گرمایش جهانی: افزایش تدریجی دمای میانگین کره زمین به دلیل افزایش گازهای گلخانه‌ای مانند دی‌اکسید کربن. (معادل انگلیسی: Global warming)\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp style=\"font-size: 13px\">سوخت فسیلی (Fossil fuel): به هر ماده‌ای که از تجزیهٔ جانداران باستانی در زیر زمین تشکیل شده و با سوختن انرژی آزاد می‌کند، گفته می‌شود.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[203,204,205],"پایهٔ ششم","مطالعات اجتماعی ششم","سوخت‌های فسیلی",246,"2026-05-17 19:08:09","2026-08-15 23:30:19","سحر","شیرزاد","کپسول آموزشی","1405\u002F02\u002F27","23:30 1405\u002F05\u002F24",{"tests":215,"papers":216,"files":217,"questions":218,"exams":219,"tutorials":220,"blogs":221},[],[],[],[],[],[],[222,231,239,247,255,263,271,279,287,295,303,311],{"id":223,"title":224,"cat":199,"pic":225,"up_date":226,"title_url":227,"url":228,"legacy_url":229,"cat_title":211,"update_jalali":230},13661,"نیاز به دوستی: احساسی درونی در انسان‌ها که باعث می‌شود به دنبال برقراری ارتباط با دیگران و داشتن دوست باشند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fvt0bCzW4J8Sn3O5elE7w_200.png","2026-08-16 13:26:45","نیاز-به-دوستی-احساسی-درونی-در-انسانها-که-باعث-میشود-به-دنبال-برقراری-ارتباط-با-دیگران-و-داشتن-دوست-باشند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13661\u002Fنیاز-به-دوستی-احساسی-درونی-در-انسانها-که-باعث-میشود-به-دنبال-برقراری-ارتباط-با-دیگران-و-داشتن-دوست-باشند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13661\u002Fنیاز-به-دوستی-احساسی-درونی-در-انسانها-که-باعث-میشود-به-دنبال-برقراری-ارتباط-با-دیگران-و-داشتن-دوست-باشند","1405\u002F05\u002F25",{"id":232,"title":233,"cat":199,"pic":234,"up_date":235,"title_url":236,"url":237,"legacy_url":238,"cat_title":211,"update_jalali":230},13662,"همفکری: با هم فکر کردن و نظرهای خود را با یکدیگر در میان گذاشتن برای رسیدن به یک نتیجه بهتر.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F7ih0GAD02NWU6yquWuth_200.png","2026-08-16 13:25:08","همفکری-با-هم-فکر-کردن-و-نظرهای-خود-را-با-یکدیگر-در-میان-گذاشتن-برای-رسیدن-به-یک-نتیجه-بهتر","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13662\u002Fهمفکری-با-هم-فکر-کردن-و-نظرهای-خود-را-با-یکدیگر-در-میان-گذاشتن-برای-رسیدن-به-یک-نتیجه-بهتر","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13662\u002Fهمفکری-با-هم-فکر-کردن-و-نظرهای-خود-را-با-یکدیگر-در-میان-گذاشتن-برای-رسیدن-به-یک-نتیجه-بهتر",{"id":240,"title":241,"cat":199,"pic":242,"up_date":243,"title_url":244,"url":245,"legacy_url":246,"cat_title":211,"update_jalali":230},13663,"انتخاب دوست: فرآیندی که در آن افراد با دقت و توجه به ویژگی‌های اخلاقی دیگران، کسانی را برای دوستی برمی‌گزینند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F4WkcRDzjEPA3egGrPSlB_200.png","2026-08-16 13:23:16","انتخاب-دوست-فرآیندی-که-در-آن-افراد-با-دقت-و-توجه-به-ویژگیهای-اخلاقی-دیگران-کسانی-را-برای-دوستی-برمیگزینند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13663\u002Fانتخاب-دوست-فرآیندی-که-در-آن-افراد-با-دقت-و-توجه-به-ویژگیهای-اخلاقی-دیگران-کسانی-را-برای-دوستی-برمیگزینند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13663\u002Fانتخاب-دوست-فرآیندی-که-در-آن-افراد-با-دقت-و-توجه-به-ویژگیهای-اخلاقی-دیگران-کسانی-را-برای-دوستی-برمیگزینند",{"id":248,"title":249,"cat":199,"pic":250,"up_date":251,"title_url":252,"url":253,"legacy_url":254,"cat_title":211,"update_jalali":230},13664,"صداقت در دوستی: راستگویی و یک‌رنگ بودن با دوست و رعایت حقوق او در همه حال، چه در حضور و چه در غیابش.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FPQCMfZ3B0ruqt1ai6kYA_200.png","2026-08-16 13:21:25","صداقت-در-دوستی-راستگویی-و-یکرنگ-بودن-با-دوست-و-رعایت-حقوق-او-در-همه-حال-چه-در-حضور-و-چه-در-غیابش","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13664\u002Fصداقت-در-دوستی-راستگویی-و-یکرنگ-بودن-با-دوست-و-رعایت-حقوق-او-در-همه-حال-چه-در-حضور-و-چه-در-غیابش","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13664\u002Fصداقت-در-دوستی-راستگویی-و-یکرنگ-بودن-با-دوست-و-رعایت-حقوق-او-در-همه-حال-چه-در-حضور-و-چه-در-غیابش",{"id":256,"title":257,"cat":199,"pic":258,"up_date":259,"title_url":260,"url":261,"legacy_url":262,"cat_title":211,"update_jalali":230},13665,"خیرخواهی: خوبی و خوشبختی دوست خود را خواستن و او را از کارهای بد و نامناسب بازداشتن.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FSYzZvlbJvSOOnfkjTvmm_200.png","2026-08-16 13:19:37","خیرخواهی-خوبی-و-خوشبختی-دوست-خود-را-خواستن-و-او-را-از-کارهای-بد-و-نامناسب-بازداشتن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13665\u002Fخیرخواهی-خوبی-و-خوشبختی-دوست-خود-را-خواستن-و-او-را-از-کارهای-بد-و-نامناسب-بازداشتن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13665\u002Fخیرخواهی-خوبی-و-خوشبختی-دوست-خود-را-خواستن-و-او-را-از-کارهای-بد-و-نامناسب-بازداشتن",{"id":264,"title":265,"cat":199,"pic":266,"up_date":267,"title_url":268,"url":269,"legacy_url":270,"cat_title":211,"update_jalali":230},13666,"یکرنگی (یک‌رو بودن): رفتار و گفتار ظاهری انسان با باطنش یکی باشد و با دوست خود دورویی و فریبکاری نکند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FJgJIS9WIdP6dYgPXsHVu_200.png","2026-08-16 13:18:12","یکرنگی-یکرو-بودن-رفتار-و-گفتار-ظاهری-انسان-با-باطنش-یکی-باشد-و-با-دوست-خود-دورویی-و-فریبکاری-نکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13666\u002Fیکرنگی-یکرو-بودن-رفتار-و-گفتار-ظاهری-انسان-با-باطنش-یکی-باشد-و-با-دوست-خود-دورویی-و-فریبکاری-نکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13666\u002Fیکرنگی-یکرو-بودن-رفتار-و-گفتار-ظاهری-انسان-با-باطنش-یکی-باشد-و-با-دوست-خود-دورویی-و-فریبکاری-نکند",{"id":272,"title":273,"cat":199,"pic":274,"up_date":275,"title_url":276,"url":277,"legacy_url":278,"cat_title":211,"update_jalali":230},13667,"دوری از دوست بد: پرهیز کردن از دوستی با افرادی که ویژگی‌های ناپسندی دارند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FQTj3Y5TKiH3DLoYTwYOI_200.png","2026-08-16 13:16:06","دوری-از-دوست-بد-پرهیز-کردن-از-دوستی-با-افرادی-که-ویژگیهای-ناپسندی-دارند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13667\u002Fدوری-از-دوست-بد-پرهیز-کردن-از-دوستی-با-افرادی-که-ویژگیهای-ناپسندی-دارند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13667\u002Fدوری-از-دوست-بد-پرهیز-کردن-از-دوستی-با-افرادی-که-ویژگیهای-ناپسندی-دارند",{"id":280,"title":281,"cat":199,"pic":282,"up_date":283,"title_url":284,"url":285,"legacy_url":286,"cat_title":211,"update_jalali":230},13668,"سخن‌چینی: حرف‌های دیگران را با هدف ایجاد اختلاف و بدبینی بین دوستان نزد آن‌ها بردن.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FYYLW48L4ZFTcxvbitnpm_200.png","2026-08-16 13:13:09","سخنچینی-حرفهای-دیگران-را-با-هدف-ایجاد-اختلاف-و-بدبینی-بین-دوستان-نزد-آنها-بردن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13668\u002Fسخنچینی-حرفهای-دیگران-را-با-هدف-ایجاد-اختلاف-و-بدبینی-بین-دوستان-نزد-آنها-بردن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13668\u002Fسخنچینی-حرفهای-دیگران-را-با-هدف-ایجاد-اختلاف-و-بدبینی-بین-دوستان-نزد-آنها-بردن",{"id":288,"title":289,"cat":199,"pic":290,"up_date":291,"title_url":292,"url":293,"legacy_url":294,"cat_title":211,"update_jalali":230},13669,"آداب دوستی: مجموعه رفتارها و بایدها و نبایدهایی که برای حفظ و تقویت یک رابطه دوستانه باید رعایت کرد.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FQuH0mUyW9Lg7UV9v4ZFd_200.png","2026-08-16 13:11:02","آداب-دوستی-مجموعه-رفتارها-و-بایدها-و-نبایدهایی-که-برای-حفظ-و-تقویت-یک-رابطه-دوستانه-باید-رعایت-کرد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13669\u002Fآداب-دوستی-مجموعه-رفتارها-و-بایدها-و-نبایدهایی-که-برای-حفظ-و-تقویت-یک-رابطه-دوستانه-باید-رعایت-کرد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13669\u002Fآداب-دوستی-مجموعه-رفتارها-و-بایدها-و-نبایدهایی-که-برای-حفظ-و-تقویت-یک-رابطه-دوستانه-باید-رعایت-کرد",{"id":296,"title":297,"cat":199,"pic":298,"up_date":299,"title_url":300,"url":301,"legacy_url":302,"cat_title":211,"update_jalali":230},13670,"وفاداری: در دوستی ثابت قدم بودن و از دوست خود در غیابش دفاع کردن.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FrHl26wFcru4eb9dyWQxP_200.png","2026-08-16 01:27:20","وفاداری-در-دوستی-ثابت-قدم-بودن-و-از-دوست-خود-در-غیابش-دفاع-کردن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13670\u002Fوفاداری-در-دوستی-ثابت-قدم-بودن-و-از-دوست-خود-در-غیابش-دفاع-کردن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13670\u002Fوفاداری-در-دوستی-ثابت-قدم-بودن-و-از-دوست-خود-در-غیابش-دفاع-کردن",{"id":304,"title":305,"cat":199,"pic":306,"up_date":307,"title_url":308,"url":309,"legacy_url":310,"cat_title":211,"update_jalali":230},13671,"عیب‌جویی: به دنبال اشتباهات و نقص‌های دوست گشتن و آن‌ها را به رخش کشیدن.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FNK8ZhaLKfDWvsvrnWHLb_200.png","2026-08-16 01:24:53","عیبجویی-به-دنبال-اشتباهات-و-نقصهای-دوست-گشتن-و-آنها-را-به-رخش-کشیدن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13671\u002Fعیبجویی-به-دنبال-اشتباهات-و-نقصهای-دوست-گشتن-و-آنها-را-به-رخش-کشیدن","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13671\u002Fعیبجویی-به-دنبال-اشتباهات-و-نقصهای-دوست-گشتن-و-آنها-را-به-رخش-کشیدن",{"id":312,"title":313,"cat":199,"pic":314,"up_date":315,"title_url":316,"url":317,"legacy_url":318,"cat_title":211,"update_jalali":230},13672,"بخشش (گذشت): از اشتباه و خطای دوست خود چشم‌پوشی کردن وقتی از کار خود پشیمان است و عذرخواهی می‌کند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FILGWOBfokpUSpGNGuQb7_200.png","2026-08-16 01:20:48","بخشش-گذشت-از-اشتباه-و-خطای-دوست-خود-چشمپوشی-کردن-وقتی-از-کار-خود-پشیمان-است-و-عذرخواهی-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F13672\u002Fبخشش-گذشت-از-اشتباه-و-خطای-دوست-خود-چشمپوشی-کردن-وقتی-از-کار-خود-پشیمان-است-و-عذرخواهی-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F13672\u002Fبخشش-گذشت-از-اشتباه-و-خطای-دوست-خود-چشمپوشی-کردن-وقتی-از-کار-خود-پشیمان-است-و-عذرخواهی-میکند"]